Nghiến răng khi ngủ là tình trạng cơ hàm co lặp đi lặp lại trong lúc ngủ, khiến hai hàm răng siết chặt hoặc chà xát vào nhau. Tình trạng kéo dài có thể làm mòn răng, ê buốt, đau mỏi hàm. Giảm căng thẳng, hạn chế cà phê, rượu bia và đeo máng nhai giúp bảo vệ răng.
Mục lục
Tóm tắt nhanh
- Nghiến răng khi ngủ gắn với các lần vi thức tỉnh trong giấc ngủ, khoảng 12,8% người lớn tự báo cáo nghiến thường xuyên (Manfredini 2013).
- Căng thẳng, cà phê, rượu bia, thuốc lá, ngưng thở khi ngủ có thể làm nghiến răng tăng.
- Giữ giờ ngủ đều, thư giãn trước khi ngủ, thả lỏng hàm ban ngày; máng nhai do nha sĩ làm giúp bảo vệ răng.
- Răng mòn, mẻ, ê buốt, đau hàm mỗi sáng, ngáy to kèm ngừng thở cần đi khám.
Nhiều người chỉ biết mình nghiến răng khi người ngủ cùng phàn nàn về tiếng kèn kẹt giữa đêm, hoặc khi nha sĩ phát hiện mặt răng bị mòn phẳng. Cuối năm là giai đoạn công việc dồn dập, giấc ngủ bị xáo trộn, nên không ít người thấy hàm mỏi hơn mỗi sáng. Bài viết giải thích cơ chế, dấu hiệu nhận biết, tác hại và những việc có thể làm để bảo vệ răng.

Nghiến răng khi ngủ là gì?
Theo đồng thuận quốc tế, nghiến răng là hoạt động lặp lại của cơ nhai, gồm siết chặt hoặc chà xát răng, hay đẩy, gồng hàm dưới. Nghiến răng khi ngủ khác với nghiến răng lúc thức. Ở người khỏe mạnh, đây được xem là một hoạt động của cơ nhai trong giấc ngủ, chưa hẳn là bệnh.
Nhóm chuyên gia do Lobbezoo dẫn đầu (2013, cập nhật 2018) chia nghiến răng thành hai dạng theo thời điểm: khi ngủ và khi thức. Nghiến răng khi thức thường là siết chặt răng vô thức lúc tập trung, lo lắng, ít khi phát ra tiếng. Nghiến răng khi ngủ có thể ở dạng nhịp nhàng, tạo tiếng kèn kẹt, hoặc siết chặt kéo dài không thành tiếng.
Tổng quan hệ thống của Manfredini và cộng sự (2013) ghi nhận khoảng 12,8% người trưởng thành tự báo cáo nghiến răng thường xuyên khi ngủ, tỷ lệ ở nam và nữ tương đương, giảm dần ở người cao tuổi. Ở trẻ em, con số dao động rất rộng, từ khoảng 3,5% đến hơn 40%, chủ yếu dựa vào quan sát của cha mẹ.
Vì sao một người lại nghiến răng khi ngủ?
Nghiến răng khi ngủ chủ yếu do hệ thần kinh trung ương điều khiển, gắn với những lần “vi thức tỉnh” ngắn trong giấc ngủ, chứ không phải do răng lệch như quan niệm cũ. Căng thẳng, hút thuốc, rượu bia, cà phê, một số thuốc và ngưng thở khi ngủ có thể làm tình trạng này tăng lên.
Trong một đêm, não nhiều lần chuyển sang trạng thái thức tỉnh thoáng qua kéo dài vài giây mà người ngủ không hề biết. Tim đập nhanh hơn, nhịp thở thay đổi, rồi cơ hàm co nhịp nhàng. Đó là lý do các chuyên gia hiện nay coi nghiến răng khi ngủ là hiện tượng liên quan đến giấc ngủ, hơn là vấn đề khớp cắn đơn thuần.
- Căng thẳng, lo âu kéo dài: thường gặp giai đoạn áp lực công việc, thi cử, cuối năm.
- Thói quen: hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, cà phê, nước tăng lực, nhất là vào buổi tối.
- Rối loạn giấc ngủ: ngưng thở khi ngủ, ngáy to, ngủ không sâu.
- Một số thuốc: vài thuốc chống trầm cảm, thuốc kích thích có thể làm nghiến răng tăng; không tự ngừng thuốc mà nên hỏi bác sĩ.
- Yếu tố gia đình: nghiến răng hay gặp hơn ở người có bố mẹ, anh chị em cũng nghiến răng.
Mối liên quan giữa căng thẳng và cơ thể không chỉ dừng ở hàm răng. Căng thẳng kéo dài còn ảnh hưởng giấc ngủ, hệ miễn dịch, như phân tích trong bài stress và miễn dịch: căng thẳng kéo dài làm dễ ốm ra sao.

Làm sao biết mình có nghiến răng khi ngủ?
Dấu hiệu gợi ý gồm người ngủ cùng nghe tiếng kèn kẹt, sáng dậy mỏi hoặc đau cơ hàm, đau vùng thái dương, răng ê buốt, mặt răng mòn phẳng, mẻ cạnh răng. Đồng thuận quốc tế chia mức “có thể”, “nhiều khả năng” và “chắc chắn”, tùy dựa vào lời kể, khám răng hay đo giấc ngủ.
| Mức đánh giá | Dựa vào | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Có thể | Tự nhận thấy hoặc người thân kể lại | Đủ để bắt đầu thay đổi thói quen |
| Nhiều khả năng | Lời kể kèm dấu hiệu khi khám: mòn răng, phì đại cơ cắn, vết hằn răng trên lưỡi, má | Nha sĩ đánh giá mức độ tổn thương răng |
| Chắc chắn | Đo đa ký giấc ngủ, có ghi hình và âm thanh | Thường chỉ cần khi nghi ngưng thở khi ngủ hoặc rối loạn giấc ngủ khác |
Bạn có thể tự để ý vài điều: hàm có mỏi khi thức dậy không, có thói quen siết răng khi làm việc không, cạnh lưỡi có in dấu răng không. Ghi lại các dấu hiệu này trong một đến hai tuần giúp nha sĩ đánh giá chính xác hơn.
Nghiến răng gây hại gì cho răng và hàm?
Lực nghiến khi ngủ có thể lớn hơn nhiều so với lực nhai bình thường và kéo dài nhiều giây mỗi lần. Lâu dần, men răng mòn, lộ ngà gây ê buốt, răng mẻ, nứt, miếng trám hoặc răng sứ dễ bong vỡ. Cơ hàm mỏi, đau đầu buổi sáng và đau khớp thái dương hàm cũng hay gặp.
- Mòn răng: mặt nhai phẳng, răng cửa ngắn dần, cạnh răng sắc.
- Ê buốt: khi men mòn để lộ lớp ngà nhạy cảm với nóng, lạnh, chua.
- Nứt, mẻ răng: đặc biệt ở răng đã trám lớn hoặc đã chữa tủy.
- Đau cơ hàm, đau thái dương: thường rõ nhất vào buổi sáng.
- Ảnh hưởng người ngủ cùng: tiếng nghiến có thể làm người bên cạnh mất ngủ.
Nếu răng đã bắt đầu ê khi uống nước lạnh, bạn có thể tham khảo thêm bài ê buốt răng: vì sao răng nhạy cảm và cách chăm sóc để biết cách chăm sóc men răng hằng ngày.

Có cách nào giảm nghiến răng tại nhà không?
Chưa có cách nào làm hết nghiến răng, nhưng có thể giảm tần suất và bảo vệ răng. Các biện pháp gồm giữ giờ ngủ đều đặn, thư giãn trước khi ngủ, hạn chế cà phê, rượu bia, thuốc lá vào buổi tối, và tập nhận biết thói quen siết răng ban ngày để chủ động thả lỏng hàm.
- Vệ sinh giấc ngủ: đi ngủ và thức dậy giờ cố định, tắt điện thoại trước khi ngủ khoảng 30–60 phút.
- Thư giãn: tắm nước ấm, nghe nhạc nhẹ, hít thở chậm, giãn cơ cổ vai.
- Giảm chất kích thích: không uống cà phê, trà đặc sau buổi trưa; hạn chế rượu bia, bỏ thuốc lá.
- Thả lỏng hàm ban ngày: nhớ nguyên tắc “môi khép, răng hở, lưỡi đặt nhẹ sau răng cửa trên”.
- Chườm ấm cơ hàm vài phút buổi sáng nếu thấy mỏi, xoa nhẹ vùng cơ cắn trước tai.
Không nên nhai kẹo cao su liên tục, cắn bút, nhai đá lạnh hoặc thức ăn quá dai khi hàm đang mỏi, vì làm cơ nhai làm việc nhiều hơn. Người hay ngáy to, ngủ dậy vẫn mệt nên lưu ý khả năng ngưng thở khi ngủ, một nguyên nhân có thể đi kèm nghiến răng.

Máng nhai bảo vệ răng như thế nào?
Máng nhai là khay nhựa mỏng đeo vào một hàm khi ngủ, giúp hai hàm răng không chà trực tiếp vào nhau. Máng không làm hết nghiến răng, nhưng giảm mòn và mẻ răng, phân bố lại lực nhai. Máng nên được nha sĩ lấy dấu làm riêng để vừa khít, đeo dễ chịu.
Máng nhai mua sẵn loại mềm có thể dùng tạm thời, nhưng nếu không vừa khớp cắn, một số người lại thấy nghiến nhiều hơn hoặc mỏi hàm. Máng làm riêng thường bằng nhựa cứng, được nha sĩ chỉnh khớp cắn và hẹn kiểm tra định kỳ. Hãy rửa máng bằng nước sạch và bàn chải mềm mỗi sáng, để khô, cất trong hộp.
Với trường hợp nặng, kéo dài, kèm đau khớp thái dương hàm, bác sĩ có thể phối hợp thêm vật lý trị liệu, tư vấn tâm lý hoặc đánh giá giấc ngủ. Một số phương pháp khác chỉ được cân nhắc bởi bác sĩ chuyên khoa sau khi đánh giá kỹ.

Khi nào nên đi khám nha sĩ?
Khi nào nên đi khám: hãy gặp nha sĩ nếu răng mòn, mẻ, ê buốt kéo dài, đau hàm hoặc đau đầu mỗi sáng, há miệng khó, khớp hàm kêu lục cục hay đau. Nên khám bác sĩ nếu kèm ngáy to, ngừng thở khi ngủ, buồn ngủ ban ngày, hoặc nghiến răng xuất hiện sau khi dùng thuốc mới.
- Trẻ nghiến răng kèm ngáy, thở miệng, ngủ không yên cũng nên đưa đi khám.
- Người đã làm răng sứ, cấy ghép implant cần báo nha sĩ về thói quen nghiến răng để có kế hoạch bảo vệ phù hợp.
- Khám răng định kỳ khoảng sáu tháng một lần giúp phát hiện sớm dấu hiệu mòn răng.

Câu hỏi thường gặp
Trẻ con nghiến răng khi ngủ có đáng lo không?
Phần lớn trẻ nghiến răng khi ngủ không đáng lo và có thể giảm dần khi lớn. Nên đưa trẻ đi khám nếu răng mòn nhanh, trẻ kêu đau hàm, ngáy to, thở miệng hoặc ngủ không yên giấc.
Nghiến răng có phải do giun không?
Chưa có bằng chứng khoa học cho thấy nhiễm giun gây nghiến răng. Việc tẩy giun định kỳ nên theo khuyến cáo y tế, không nên dùng chỉ vì trẻ nghiến răng.
Đeo máng nhai có làm hết nghiến răng không?
Không. Máng nhai chủ yếu bảo vệ răng khỏi bị mòn và mẻ. Muốn giảm nghiến răng cần kết hợp giảm căng thẳng, điều chỉnh giấc ngủ, hạn chế chất kích thích.
Nghiến răng ban ngày có khác nghiến răng khi ngủ không?
Có. Nghiến răng ban ngày thường là siết răng vô thức khi tập trung, căng thẳng và có thể tự điều chỉnh khi nhận ra. Nghiến răng khi ngủ khó kiểm soát hơn vì xảy ra ngoài ý thức.
Tài liệu tham khảo
- Lobbezoo F, et al. Bruxism defined and graded: an international consensus. J Oral Rehabil. 2013. PMID: 23121262.
- Lobbezoo F, et al. International consensus on the assessment of bruxism: report of a work in progress. J Oral Rehabil. 2018. PMID: 29926505.
- Manfredini D, et al. Epidemiology of bruxism in adults: a systematic review of the literature. J Orofac Pain. 2013. PMID: 23630682.
- Manfredini D, et al. Prevalence of sleep bruxism in children: a systematic review of the literature. J Oral Rehabil. 2013. PMID: 23700983.
Đọc tiếp
- Ê buốt răng: vì sao răng nhạy cảm và cách chăm sóc
- Stress và miễn dịch: căng thẳng kéo dài làm dễ ốm ra sao?
- Khô miệng: nguyên nhân, ảnh hưởng răng nướu, cách cải thiện
- Chảy máu chân răng: nguyên nhân và cách chăm sóc nướu đúng
Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sỹ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn của thầy thuốc. Không tự ý dùng thuốc kê đơn; hãy hỏi bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc hay sản phẩm nào, nhất là với trẻ em, phụ nữ có thai, cho con bú và người có bệnh nền.
Tác giả: Ths.Ds. Nguyễn Bá Nghĩa · Cập nhật: 20/11/2026


