Nhồi máu cơ tim mùa lạnh xảy ra nhiều hơn vì giá rét làm mạch máu co lại, huyết áp tăng và tim phải làm việc nặng hơn. Đau, tức nặng ngực kéo dài trên vài phút, lan tay trái, hàm, kèm vã mồ hôi, khó thở cần gọi cấp cứu 115 ngay, không tự chờ đợi.
Mục lục
- Vì sao trời lạnh làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim?
- Dấu hiệu nhồi máu cơ tim nào cần nhận biết sớm?
- Khi nghi nhồi máu cơ tim cần làm gì ngay?
- Vì sao không nên chờ đợi hay tự xử lý tại nhà?
- Ai có nguy cơ cao nhồi máu cơ tim mùa lạnh?
- Phòng nhồi máu cơ tim khi trời lạnh thế nào?
- Khi nào nên đi khám tim mạch dù chưa có cơn đau cấp?
- Câu hỏi thường gặp
Tóm tắt nhanh
- Trời lạnh làm co mạch, tăng huyết áp và nhịp tim, khiến nguy cơ nhồi máu cơ tim tăng lên.
- Đau tức nặng ngực trên vài phút, lan tay trái, hàm, kèm vã mồ hôi, khó thở là dấu hiệu cần gọi 115.
- Cho người bệnh ngừng gắng sức, ngồi tựa, giữ ấm và chờ cấp cứu; không cạo gió, không tự lái xe đến viện.
- Giữ ấm, tuân thủ thuốc, đo huyết áp, tiêm cúm và khám tim mạch sớm khi đau ngực lúc gắng sức.
Mỗi đợt gió mùa đông bắc tràn về, các khoa cấp cứu tim mạch thường đông hơn. Nhiều trường hợp người bệnh đau ngực từ sáng sớm nhưng cố chịu, xoa dầu, cạo gió, đến khi khó thở mới vào viện. Bài viết giải thích vì sao trời lạnh tác động lên tim, các dấu hiệu cần nhận ra sớm và gia đình nên làm gì trong những phút đầu tiên quan trọng.

Vì sao trời lạnh làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim?
Khi gặp lạnh, cơ thể co mạch ngoại vi để giữ nhiệt, làm huyết áp và nhịp tim tăng, tim cần nhiều oxy hơn. Máu cũng có xu hướng cô đặc và dễ đông hơn. Ở người đã có mảng xơ vữa động mạch vành, những thay đổi này có thể làm mảng vỡ và gây tắc mạch.
Phân tích của Bhaskaran và cộng sự (BMJ, 2010) trên hơn 84.000 ca nhồi máu cơ tim tại Anh và xứ Wales cho thấy mỗi 1°C nhiệt độ trung bình ngày giảm đi đi kèm nguy cơ nhồi máu cơ tim tăng khoảng 2% trong bốn tuần sau đó. Người 75–84 tuổi và người đã có bệnh mạch vành bị ảnh hưởng rõ hơn.
Nghiên cứu toàn quốc SWEDEHEART của Mohammad và cộng sự (JAMA Cardiology, 2018) trên khoảng 274.000 bệnh nhân tại Thụy Điển cũng ghi nhận số ca nhồi máu cơ tim tăng vào những ngày nhiệt độ thấp, áp suất không khí thấp, gió mạnh và ít nắng. Ở quy mô rộng hơn, Gasparrini và cộng sự (Lancet, 2015) cho thấy phần tử vong do nhiệt độ không tối ưu chủ yếu đến từ lạnh chứ không phải nóng.
Mùa đông còn kèm theo nhiều yếu tố khác: cúm và viêm đường hô hấp làm tăng phản ứng viêm, người ta ít vận động, ăn mặn và uống rượu nhiều hơn dịp cuối năm. Bạn có thể đọc thêm bài huyết áp tăng khi trời lạnh: người cao tuổi cần làm gì.

Dấu hiệu nhồi máu cơ tim nào cần nhận biết sớm?
Dấu hiệu điển hình là đau, tức nặng, bóp nghẹt giữa ngực kéo dài trên vài phút, có thể lan lên vai, cánh tay trái, cổ, hàm hoặc ra sau lưng. Thường kèm vã mồ hôi lạnh, khó thở, buồn nôn, choáng váng. Đau không đỡ khi nghỉ ngơi là dấu hiệu cảnh báo.
- Đau tức ngực: cảm giác nặng, đè ép, thắt chặt, không phải đau nhói thoáng qua.
- Lan tỏa: lên vai, tay trái, cổ, hàm dưới, giữa hai bả vai hoặc thượng vị.
- Vã mồ hôi lạnh: dù trời rét, da ẩm, tái.
- Khó thở: hụt hơi, có thể xuất hiện cùng hoặc không cùng đau ngực.
- Buồn nôn, choáng: dễ bị nhầm với rối loạn tiêu hóa hay “trúng gió”.
Phụ nữ, người cao tuổi và người có đái tháo đường thường có biểu hiện không điển hình: mệt lả bất thường, khó thở, đau thượng vị, buồn nôn mà ít đau ngực. Đây là lý do nhiều ca bị chậm trễ. Nếu một người có nguy cơ tim mạch đột nhiên mệt, khó thở không rõ lý do, hãy nghĩ đến tim.
Cơn đau thắt ngực ổn định thường xuất hiện khi gắng sức và đỡ sau vài phút nghỉ. Ngược lại, theo Hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), cơn đau kéo dài trên vài phút, xuất hiện cả khi nghỉ, hoặc nặng dần lên là dấu hiệu của hội chứng vành cấp cần cấp cứu.

Khi nghi nhồi máu cơ tim cần làm gì ngay?
Gọi cấp cứu 115 ngay, cho người bệnh ngừng mọi hoạt động, ngồi hoặc nửa nằm ở tư thế dễ thở, nới lỏng quần áo và giữ ấm. Không để người bệnh tự lái xe đến viện. Nếu người bệnh bất tỉnh, không thở bình thường, bắt đầu ép tim ngay.
- Gọi 115: nói rõ “nghi nhồi máu cơ tim”, địa chỉ, tuổi người bệnh.
- Ngừng mọi gắng sức: không đi lại, không leo cầu thang.
- Tư thế dễ thở: ngồi tựa hoặc nửa nằm, nới cổ áo, thắt lưng.
- Thuốc đã được kê: nếu người bệnh có thuốc giãn mạch vành ngậm dưới lưỡi do bác sĩ kê, dùng theo đúng hướng dẫn đã được dặn.
- Theo dõi: nếu bất tỉnh và không thở bình thường, ép tim giữa ngực mạnh và nhanh cho đến khi có hỗ trợ.
Về aspirin: hướng dẫn quốc tế coi aspirin là một phần xử trí sớm hội chứng vành cấp, và thử nghiệm ISIS-2 (Lancet, 1988) cho thấy aspirin giúp giảm tử vong khi nghi nhồi máu cơ tim. Tuy nhiên, chỉ nhai aspirin khi được nhân viên cấp cứu hoặc bác sĩ hướng dẫn, và không dùng nếu người bệnh dị ứng aspirin, đang chảy máu hoặc có chống chỉ định.
Trong lúc chờ xe cấp cứu, hãy chuẩn bị sẵn danh sách thuốc đang dùng, giấy tờ khám bệnh, điện tâm đồ cũ nếu có. Mở sẵn cửa, bật đèn để nhân viên y tế tiếp cận nhanh hơn.

Vì sao không nên chờ đợi hay tự xử lý tại nhà?
Với nhồi máu cơ tim, “thời gian là cơ tim”: mỗi phút động mạch vành bị tắc, thêm một phần cơ tim chết đi. Can thiệp mở thông mạch càng sớm thì cơ tim được cứu càng nhiều. Chờ đợi ở nhà vài giờ có thể khiến người bệnh mất cơ hội điều trị hiệu quả.
Hướng dẫn của Hội Tim mạch châu Âu về hội chứng vành cấp (Byrne và cộng sự, European Heart Journal, 2023) nhấn mạnh việc nhận diện sớm, làm điện tâm đồ nhanh ngay từ lần tiếp xúc y tế đầu tiên và tái thông mạch vành kịp thời. Gọi cấp cứu giúp người bệnh được theo dõi và xử trí ngay trên đường đến viện.
Trong dân gian, khi thấy người tức ngực, choáng, vã mồ hôi lúc trời lạnh, nhiều gia đình nghĩ đến “trúng gió” và cạo gió, xoa dầu nóng, chích máu đầu ngón tay. Các cách này không có tác dụng với tắc động mạch vành và làm mất thời gian vàng. Có thể giữ ấm người bệnh, nhưng việc đầu tiên vẫn là gọi cấp cứu.
Một sai lầm khác là tự uống thêm thuốc huyết áp, thuốc giảm đau hay thuốc dạ dày rồi chờ xem có đỡ không. Đừng tự xử trí; hãy để nhân viên y tế đánh giá ngay.

Ai có nguy cơ cao nhồi máu cơ tim mùa lạnh?
Người cao tuổi, người đã có bệnh mạch vành hoặc từng đặt stent, người tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá, béo phì, ít vận động và có người thân bị bệnh tim sớm là những nhóm có nguy cơ cao hơn, nhất là trong những đợt rét đậm.
| Nhóm yếu tố | Ví dụ | Gợi ý mùa lạnh |
|---|---|---|
| Bệnh tim mạch sẵn có | Từng nhồi máu, đặt stent, suy tim | Không tự ý bỏ thuốc, tái khám đúng hẹn |
| Bệnh chuyển hóa | Tăng huyết áp, đái tháo đường, mỡ máu cao | Đo huyết áp tại nhà đều đặn |
| Lối sống | Hút thuốc, uống rượu, ăn mặn, ít vận động | Hạn chế rượu bia dịp cuối năm |
| Tuổi và giới | Nam giới lớn tuổi, nữ sau mãn kinh, người 75–84 tuổi (Bhaskaran 2010) | Giữ ấm, tránh ra ngoài sáng sớm giá rét |
Nghiên cứu của Bhaskaran nêu trên cũng ghi nhận người đang dùng aspirin theo chỉ định ít bị ảnh hưởng bởi lạnh hơn. Điều này nhắc rằng tuân thủ thuốc phòng ngừa đã được bác sĩ kê đặc biệt quan trọng vào mùa đông, chứ không phải lý do để tự mua aspirin dùng khi chưa được tư vấn.

Phòng nhồi máu cơ tim khi trời lạnh thế nào?
Giữ ấm cơ thể, đặc biệt đầu, cổ, ngực và bàn chân; tránh ra ngoài đột ngột lúc sáng sớm giá rét; không gắng sức mạnh khi trời lạnh; uống thuốc đều theo đơn; đo huyết áp tại nhà; tiêm vắc xin cúm và hạn chế rượu bia, thuốc lá.
- Giữ ấm nhiều lớp: mặc áo mỏng nhiều lớp, đội mũ, quàng khăn, đi tất khi ra ngoài.
- Khởi động từ từ: ngồi dậy chậm sau khi thức, vận động nhẹ trong nhà trước khi ra trời lạnh.
- Tập luyện hợp lý: chuyển giờ tập sang lúc trời ấm hơn hoặc tập trong nhà.
- Tuân thủ thuốc: không tự ngưng thuốc huyết áp, thuốc mỡ máu, thuốc chống kết tập tiểu cầu.
- Phòng nhiễm trùng hô hấp: tiêm cúm hằng năm, rửa tay, đi khám khi sốt ho kéo dài.
Tắm nước nóng trong phòng lạnh rồi bước ra ngoài đột ngột tạo thay đổi nhiệt độ lớn, không có lợi cho người bệnh tim mạch. Nên làm ấm phòng tắm trước, tắm nhanh và mặc ấm ngay sau đó. Sưởi ấm bằng than trong phòng kín còn gây ngộ độc khí CO, rất nguy hiểm cho người có bệnh tim.
Nhiễm trùng hô hấp như viêm phổi có thể là “giọt nước tràn ly” khởi phát biến cố tim ở người già. Tham khảo bài viêm phổi ở người cao tuổi: dấu hiệu dễ bị bỏ sót. Tủ thuốc gia đình cũng nên có sẵn thuốc đang dùng đủ cho cả kỳ nghỉ; xem bài tủ thuốc gia đình mùa lạnh.

Khi nào nên đi khám tim mạch dù chưa có cơn đau cấp?
Nên đi khám tim mạch khi đau tức ngực hoặc khó thở xuất hiện lúc gắng sức, leo cầu thang, đi trong gió lạnh rồi đỡ khi nghỉ; khi huyết áp đo tại nhà thường xuyên cao; hoặc khi có nhiều yếu tố nguy cơ nhưng chưa từng được kiểm tra.
Những cơn đau thắt ngực ổn định là lời cảnh báo sớm rằng động mạch vành đã hẹp. Khám sớm giúp bác sĩ làm điện tâm đồ, xét nghiệm mỡ máu, đường máu, và khi cần, nghiệm pháp gắng sức hay chụp mạch vành. Phát hiện sớm giúp kiểm soát bệnh trước khi xảy ra nhồi máu.
Người đã từng nhồi máu cơ tim hoặc đặt stent nên tái khám đúng hẹn trước mùa lạnh, hỏi bác sĩ về kế hoạch dùng thuốc, cách xử trí khi đau ngực tái phát và những dấu hiệu cần gọi cấp cứu. Ghi số 115 và số điện thoại người thân ở nơi dễ thấy trong nhà.
Câu hỏi thường gặp
Đau ngực bên trái lúc trời lạnh có phải luôn là nhồi máu cơ tim?
Không phải lúc nào cũng vậy. Đau ngực có thể do cơ thành ngực, dạ dày, phổi hay lo âu. Tuy nhiên, đau tức nặng kéo dài trên vài phút, kèm vã mồ hôi, khó thở cần được coi là cấp cứu cho đến khi bác sĩ loại trừ.
Người trẻ có bị nhồi máu cơ tim mùa đông không?
Có thể, nhất là người hút thuốc, béo phì, rối loạn mỡ máu di truyền hoặc dùng chất kích thích. Tuổi trẻ không phải lý do để bỏ qua cơn đau ngực bất thường.
Có nên tự mua aspirin uống hằng ngày để phòng nhồi máu cơ tim?
Không nên tự dùng. Aspirin phòng ngừa chỉ phù hợp với một số người theo đánh giá của bác sĩ, vì có nguy cơ xuất huyết tiêu hóa và chảy máu. Hãy hỏi bác sĩ tim mạch trước khi dùng.
Uống rượu có giúp ấm người và tốt cho tim mùa lạnh không?
Rượu tạo cảm giác ấm do giãn mạch ngoài da nhưng làm cơ thể mất nhiệt nhanh hơn, có thể tăng huyết áp và rối loạn nhịp tim. Người có bệnh tim nên hạn chế rượu bia.
Tài liệu tham khảo
- Bhaskaran K, et al. Short term effects of temperature on risk of myocardial infarction in England and Wales: time series regression analysis of the MINAP registry. BMJ. 2010. PMID: 20699305.
- Mohammad MA, et al. Association of Weather With Day-to-Day Incidence of Myocardial Infarction: A SWEDEHEART Nationwide Observational Study. JAMA Cardiol. 2018. PMID: 30422202.
- Gasparrini A, et al. Mortality risk attributable to high and low ambient temperature: a multicountry observational study. Lancet. 2015. PMID: 26003380.
- Byrne RA, et al. 2023 ESC Guidelines for the management of acute coronary syndromes. Eur Heart J. 2023. PMID: 37622654.
- ISIS-2 Collaborative Group. Randomised trial of intravenous streptokinase, oral aspirin, both, or neither among 17,187 cases of suspected acute myocardial infarction: ISIS-2. Lancet. 1988. PMID: 2899772.
- American Heart Association (AHA). Warning Signs of a Heart Attack; Cold weather and cardiovascular disease.
Đọc tiếp
- Huyết áp tăng khi trời lạnh: người cao tuổi cần làm gì
- Viêm phổi ở người cao tuổi: dấu hiệu dễ bị bỏ sót
- Tủ thuốc gia đình mùa lạnh: cần có gì, dùng thế nào
- Ngộ độc khí CO khi sưởi ấm mùa đông: nhận biết và xử trí
Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sỹ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn của thầy thuốc. Không tự ý dùng thuốc kê đơn; hãy hỏi bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc hay sản phẩm nào, nhất là với trẻ em, phụ nữ có thai, cho con bú và người có bệnh nền.
Tác giả: Ths.Ds. Nguyễn Bá Nghĩa · Cập nhật: 14/11/2026


