Tắm cho trẻ sơ sinh mùa đông vẫn cần thiết nhưng không phải tắm mỗi ngày: hai đến ba lần một tuần, mỗi lần 5–10 phút, trong phòng kín gió ấm, nước khoảng 37°C là hợp lý. Chuẩn bị đủ đồ trước, lau khô, mặc ấm ngay và không bao giờ để bé một mình trong chậu.
Mục lục
- Có nên tắm cho trẻ sơ sinh vào mùa đông không?
- Bao lâu tắm một lần và nên tắm lúc nào trong ngày?
- Chuẩn bị phòng tắm và nước tắm thế nào?
- Các bước tắm cho trẻ sơ sinh mùa đông như thế nào?
- Chăm sóc rốn, da và tóc bé sau khi tắm thế nào?
- Tắm lá, tắm nước dừa theo dân gian có an toàn không?
- Làm sao biết bé bị lạnh sau khi tắm?
- Khi nào nên đi khám ngay?
- Câu hỏi thường gặp
Tóm tắt nhanh
- Mùa đông vẫn nên tắm cho trẻ sơ sinh, khoảng 2–3 lần mỗi tuần; những ngày khác lau người bằng khăn ấm.
- Phòng tắm kín gió khoảng 26–28°C, nước khoảng 37°C, tắm 5–10 phút vào giờ ấm nhất trong ngày.
- Chuẩn bị đủ đồ trước, lau khô và mặc ấm ngay, giữ rốn khô; không bao giờ để bé một mình trong chậu.
- Bé lạnh không ấm lên, sốt từ 38°C, bú kém, thở nhanh hay rốn có mủ cần đi khám ngay.
Mỗi mùa rét, nhiều cha mẹ trẻ băn khoăn: tắm thì sợ con bị lạnh, không tắm lại sợ con hăm, bẩn. Ông bà thì có người khuyên kiêng tắm cả tháng, có người lại bày tắm lá cho “mát da”. Bài viết này tổng hợp các khuyến cáo và nghiên cứu hiện có để bạn tắm cho bé an toàn, ấm áp và nhẹ nhàng trong những ngày lạnh.

Có nên tắm cho trẻ sơ sinh vào mùa đông không?
Có. Tắm giúp làm sạch mồ hôi, sữa trớ, chất bẩn vùng tã và tạo thời gian gắn kết giữa cha mẹ và con. Điều quan trọng là giữ ấm trong và sau khi tắm, tắm nhanh, và tránh tắm ngay sau sinh. Mùa đông chỉ cần giảm số lần, không cần kiêng tắm hoàn toàn.
Với lần tắm đầu tiên, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo trì hoãn ít nhất 24 giờ sau sinh, nếu không thể vì lý do văn hóa thì ít nhất 6 giờ. Tổng quan hệ thống của Priyadarshi và cộng sự (Journal of Global Health, 2022) gồm 16 nghiên cứu với hơn 39.000 trẻ cho thấy tắm muộn sau 6 giờ có thể giảm nguy cơ hạ thân nhiệt, hạ đường huyết và tăng tỉ lệ bú mẹ hoàn toàn, dù mức độ chắc chắn của bằng chứng còn thấp.
Sau giai đoạn đầu, việc tắm không nguy hiểm nếu làm đúng. Trẻ sơ sinh mất nhiệt nhanh vì diện tích da lớn so với cân nặng, lớp mỡ dưới da mỏng. Vì vậy, nguyên tắc “ấm – nhanh – khô” quan trọng hơn chuyện tắm bao nhiêu lần.

Bao lâu tắm một lần và nên tắm lúc nào trong ngày?
Trong năm đầu, tắm khoảng hai đến ba lần mỗi tuần là đủ; những ngày còn lại lau mặt, cổ, nếp gấp và vùng tã bằng khăn ấm. Mùa đông nên tắm vào giờ ấm nhất trong ngày, thường từ 10 giờ sáng đến 3 giờ chiều, khi bé không quá đói hay quá no.
Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) cho rằng trẻ nhỏ không cần tắm hằng ngày; tắm quá thường xuyên có thể làm da khô. Tổng quan của Lund (Advances in Neonatal Care, 2016) cũng ghi nhận không cần tắm cho trẻ mỗi ngày, và các chỉ số da như độ ẩm, pH, mất nước qua da không khác biệt giữa tắm bằng nước sạch hay nước có sữa tắm dịu.
- Tránh tắm ngay sau bú: chờ khoảng 30–60 phút để bé đỡ trớ.
- Tránh lúc bé đói, buồn ngủ: bé dễ quấy, cha mẹ vội vàng hơn.
- Ưu tiên giờ trưa: nhiệt độ ngoài trời và trong nhà cao hơn.
- Ngày rét đậm dưới 10°C: có thể chỉ lau người, tắm khi trời ấm lên.

Chuẩn bị phòng tắm và nước tắm thế nào?
Phòng tắm cần kín gió, ấm khoảng 26–28°C, sưởi trước 10–15 phút rồi tắt hoặc hướng đèn sưởi ra xa bé. Nước tắm khoảng 37°C, kiểm tra bằng nhiệt kế hoặc mặt trong cổ tay, khuỷu tay. Chuẩn bị sẵn khăn, quần áo, tã, mũ trước khi cởi đồ cho bé.
Đổ nước lạnh trước, nước nóng sau rồi khuấy đều để tránh vùng nước nóng cục bộ. Không đặt bé vào chậu khi vòi nước nóng đang chảy. Nhiều ca bỏng nước ở trẻ nhỏ xảy ra trong phòng tắm; nghiên cứu của Phillips và cộng sự (Injury Prevention, 2011) về van trộn nước ổn nhiệt cho thấy giới hạn nhiệt độ nước nóng là biện pháp hợp lý để phòng bỏng nước tắm.
| Cần chuẩn bị | Gợi ý |
|---|---|
| Nhiệt độ phòng | Khoảng 26–28°C, kín gió, đóng cửa |
| Nước tắm | Khoảng 37°C, sâu 5–8 cm, khuấy đều |
| Đồ dùng | Hai khăn bông, khăn xô, quần áo, tã, mũ, tất |
| Sản phẩm | Sữa tắm gội dịu cho trẻ sơ sinh hoặc chỉ nước sạch |
| Thiết bị sưởi | Đèn sưởi, máy sưởi điện; không dùng than, bếp củi trong phòng kín |
Than, bếp củi, máy phát điện trong phòng kín có thể gây ngộ độc khí CO rất nguy hiểm cho trẻ nhỏ. Xem thêm bài ngộ độc khí CO khi sưởi ấm mùa đông.

Các bước tắm cho trẻ sơ sinh mùa đông như thế nào?
Tắm theo thứ tự từ sạch đến bẩn: lau mặt, gội đầu trước khi bé còn mặc áo quấn khăn, sau đó mới cởi đồ, đặt bé vào chậu tắm người và vùng tã. Toàn bộ thời gian trong nước nên khoảng 5–10 phút. Luôn giữ một tay đỡ bé.
- Lau mặt: dùng khăn xô thấm nước ấm sạch lau mắt từ khóe trong ra ngoài, rồi lau mặt, sau tai.
- Gội đầu: quấn bé trong khăn, kẹp bé dọc cánh tay, đỡ gáy, làm ướt tóc, xoa ít sữa tắm gội, xả sạch và lau khô tóc ngay.
- Tắm người: cởi đồ, đặt bé từ từ vào chậu, chân xuống trước; một tay đỡ gáy và vai, tay kia rửa cổ, nách, tay, chân, nếp bẹn.
- Vùng tã: rửa sau cùng, từ trước ra sau với bé gái.
- Lau khô: nhấc bé ra, quấn ngay khăn bông khô, thấm khô các nếp gấp, mặc quần áo, đội mũ, đi tất.
Thử nghiệm ngẫu nhiên của Bryanton và cộng sự (2004) trên 102 cặp mẹ con cho thấy trẻ được tắm trong chậu nước mất nhiệt ít hơn và dễ chịu hơn so với tắm lau bằng khăn, các bà mẹ cũng hài lòng hơn. Tuy vậy, điều quyết định vẫn là phòng ấm và tắm nhanh.
Không bao giờ để bé một mình trong chậu, dù chỉ vài giây để lấy khăn hay nghe điện thoại. Trẻ có thể đuối nước trong lượng nước rất nông.

Chăm sóc rốn, da và tóc bé sau khi tắm thế nào?
Sau tắm, thấm khô dây rốn và chân rốn bằng gạc sạch, để rốn khô thoáng, không băng kín, không bôi thuốc lạ. Da bé khô có thể bôi kem dưỡng dịu dành cho trẻ. Tóc phải được lau khô ngay, đội mũ mỏng nếu phòng lạnh.
Nhiều hướng dẫn, trong đó có AAP, khuyên lau người cho bé thay vì ngâm chậu cho đến khi cuống rốn rụng; thử nghiệm của Bryanton (2004) lại không thấy khác biệt về lành rốn giữa tắm chậu và tắm lau. Cha mẹ nên làm theo hướng dẫn của cơ sở y tế nơi sinh và quan trọng nhất là giữ rốn khô, sạch sau tắm.
Tổng quan hệ thống của Cooke và cộng sự (Midwifery, 2018) không thấy khác biệt có ý nghĩa giữa sữa tắm dịu được thử nghiệm với nước sạch, và gợi ý bôi kem dưỡng toàn thân có thể giúp giảm nguy cơ chàm ở trẻ có nguy cơ cao. Với da khô mùa đông, chọn kem dưỡng không hương liệu, thoa lớp mỏng sau tắm.
Mùa đông, cha mẹ hay mặc cho con quá nhiều lớp. Trẻ bị ủ quá ấm có thể đổ mồ hôi, rôm sảy, thậm chí sốt do nóng. Sờ gáy, lưng bé thấy ấm, khô là vừa; nếu ướt mồ hôi thì nên bớt một lớp.

Tắm lá, tắm nước dừa theo dân gian có an toàn không?
Tắm nước lá chè xanh, lá khế, mướp đắng hay nước dừa là thói quen của nhiều gia đình. Các cách này chưa có nghiên cứu chứng minh lợi ích trên da trẻ sơ sinh và có thể gây kích ứng, dị ứng hoặc nhiễm bẩn nếu lá không sạch. Nếu dùng, cần làm thật cẩn thận.
- Rửa sạch lá, đun sôi kỹ, để nguội đến khoảng 37°C rồi mới pha.
- Pha loãng, không dùng nước lá đặc, không chà xát lá lên da bé.
- Thử trên một vùng da nhỏ trước, dừng ngay nếu da đỏ, nổi mẩn.
- Không tắm lá khi da bé đang trầy xước, rỉ dịch hoặc có mụn mủ.
- Không thay việc đi khám bằng tắm lá khi bé có dấu hiệu bệnh.
Quan niệm kiêng tắm hoàn toàn trong tháng đầu không có cơ sở khoa học. Khi không tắm, chất bẩn, mồ hôi tích tụ ở nếp gấp có thể gây hăm, nhiễm trùng da. Lau người bằng khăn ấm mỗi ngày là lựa chọn dung hòa trong những ngày rét đậm.
Làm sao biết bé bị lạnh sau khi tắm?
Bé bị lạnh thường có tay chân lạnh, da nổi vân tím, môi tím nhẹ, bé quấy khóc hoặc ngược lại lừ đừ, bú kém. Sờ bụng, lưng thấy mát là dấu hiệu cần ủ ấm ngay. Đo nhiệt độ nách dưới 36,5°C là hạ thân nhiệt ở trẻ sơ sinh theo định nghĩa của WHO.
Khi nghi bé bị lạnh, cách làm ấm hiệu quả là áp da kề da với mẹ hoặc bố, đắp chăn lên cả hai, đội mũ cho bé và cho bé bú. Không dùng chai nước nóng, túi chườm đặt trực tiếp lên da bé vì nguy cơ bỏng. Không hơ bé gần bếp hoặc máy sưởi.
Khi nào nên đi khám ngay?
Đưa bé đi khám ngay nếu nhiệt độ dưới 36,5°C không cải thiện sau khi ủ ấm, hoặc bé sốt từ 38°C, bú kém, li bì, thở nhanh, rút lõm lồng ngực, tím tái, co giật. Rốn đỏ lan, có mủ, mùi hôi hoặc chảy máu cũng cần khám sớm.
Với trẻ dưới ba tháng tuổi, sốt luôn là dấu hiệu cần được bác sĩ đánh giá. Bài trẻ bị sốt: chăm sóc tại nhà và dấu hiệu cần đi khám có thêm hướng dẫn chi tiết. Mùa lạnh cũng là mùa của các bệnh hô hấp như viêm tiểu phế quản ở trẻ; hãy theo dõi nhịp thở của bé khi bé ho, khò khè.
Chuẩn bị sẵn nhiệt kế điện tử, gạc, nước muối sinh lý trong tủ thuốc gia đình giúp bạn chủ động hơn; xem gợi ý trong bài tủ thuốc gia đình mùa lạnh.
Câu hỏi thường gặp
Mùa đông tắm cho trẻ sơ sinh mấy lần một tuần?
Khoảng hai đến ba lần mỗi tuần là đủ, những ngày khác lau mặt, cổ, nếp gấp và vùng tã bằng khăn ấm. Bé ra nhiều mồ hôi hoặc trớ nhiều có thể tắm thêm.
Nước tắm cho trẻ sơ sinh bao nhiêu độ là vừa?
Khoảng 37°C, gần bằng thân nhiệt. Nên dùng nhiệt kế nước; nếu không có, thử bằng khuỷu tay thấy ấm dễ chịu, không nóng.
Có cần dùng sữa tắm cho trẻ sơ sinh không?
Không bắt buộc. Nước sạch thường đủ cho phần lớn cơ thể; có thể dùng một lượng nhỏ sữa tắm dịu cho vùng tã và nếp gấp.
Tắm xong bé hắt hơi có phải bị cảm lạnh không?
Trẻ sơ sinh hay hắt hơi để làm sạch mũi, không nhất thiết là cảm lạnh. Nếu kèm sốt, chảy mũi nhiều, bú kém hoặc thở nhanh, hãy đưa bé đi khám.
Tài liệu tham khảo
- Priyadarshi M, Balachander B, Gupta S, Sankar MJ. Timing of first bath in term healthy newborns: a systematic review. J Glob Health. 2022. PMID: 35972992.
- Bryanton J, Walsh D, Barrett M, Gaudet D. Tub bathing versus traditional sponge bathing for the newborn. J Obstet Gynecol Neonatal Nurs. 2004. PMID: 15561658.
- Lund C. Bathing and beyond: current bathing controversies for newborn infants. Adv Neonatal Care. 2016. PMID: 27676109.
- Cooke A, et al. Skin care for healthy babies at term: a systematic review of the evidence. Midwifery. 2018. PMID: 29055852.
- Phillips CJ, et al. Preventing bath water scalds: a cost-effectiveness analysis of introducing bath thermostatic mixer valves in social housing. Inj Prev. 2011. PMID: 21670072.
- World Health Organization. WHO recommendations on maternal and newborn care for a positive postnatal experience. 2022.
- American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org). Bathing your baby.
Đọc tiếp
- Trẻ bị sốt: chăm sóc tại nhà và dấu hiệu cần đi khám
- Ngộ độc khí CO khi sưởi ấm mùa đông: nhận biết và xử trí
- Viêm tiểu phế quản ở trẻ: chăm sóc tại nhà và khi nào nhập viện
- Tủ thuốc gia đình mùa lạnh: cần có gì, dùng thế nào
Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sỹ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn của thầy thuốc. Không tự ý dùng thuốc kê đơn; hãy hỏi bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc hay sản phẩm nào, nhất là với trẻ em, phụ nữ có thai, cho con bú và người có bệnh nền.
Tác giả: Ths.Ds. Nguyễn Bá Nghĩa · Cập nhật: 16/11/2026


