Tập thể dục và miễn dịch có mối liên hệ tích cực: vận động vừa phải, đều đặn giúp tế bào miễn dịch tuần hoàn tốt hơn, giảm viêm âm ỉ, ít ốm vặt hơn. Người lớn nên vận động khoảng 150–300 phút mỗi tuần ở mức vừa. Khi sốt, mệt toàn thân nên nghỉ thay vì cố tập.
Mục lục
Tóm tắt nhanh
- Mỗi buổi tập vừa phải huy động tế bào miễn dịch tuần tra khắp cơ thể; tập đều giảm viêm âm ỉ.
- Người vận động từ 5 ngày/tuần có số ngày nhiễm trùng hô hấp trên ít hơn khoảng 43% (Nieman 2011).
- WHO 2020: người lớn 150–300 phút vận động vừa mỗi tuần, thêm bài sức cơ 2 ngày; trẻ 5–17 tuổi 60 phút mỗi ngày.
- Sốt, đau mỏi toàn thân thì nghỉ; đau ngực, khó thở khi gắng sức cần dừng ngay và đi khám.
Mùa lạnh đến, nhiều người ngại ra ngoài, bỏ hẳn thói quen đi bộ, đạp xe. Có người lại lo “tập nhiều thì mệt, dễ ốm”. Vậy vận động ảnh hưởng hệ miễn dịch thế nào, tập bao nhiêu là vừa, và có nên tập khi đang cảm cúm? Bài viết tổng hợp bằng chứng hiện có và gợi ý cách duy trì vận động an toàn trong mùa đông cho cả gia đình.

Tập thể dục và miễn dịch liên quan thế nào?
Mỗi buổi tập vừa phải huy động tế bào giết tự nhiên, tế bào T từ các “kho chứa” vào máu, tuần tra khắp cơ thể rồi trở về mô sau vài giờ. Lặp lại đều đặn, quá trình này giúp hệ miễn dịch giám sát tốt hơn và giảm các chỉ dấu viêm âm ỉ.
Nieman và Wentz (Journal of Sport and Health Science, 2019) tổng hợp các nghiên cứu cho thấy vận động đều đặn gắn với ít nhiễm trùng hô hấp hơn, giảm viêm mạn tính và có thể làm chậm quá trình lão hóa miễn dịch. Ngồi lâu, ít vận động thì ngược lại, liên quan với viêm âm ỉ và nhiều bệnh mạn tính.

Bằng chứng cho thấy vận động giúp ít ốm hơn ra sao?
Nghiên cứu của Nieman và cộng sự (British Journal of Sports Medicine, 2011) theo dõi khoảng 1.000 người lớn trong 12 tuần mùa thu đông. Người vận động từ 5 ngày mỗi tuần có số ngày bị nhiễm trùng hô hấp trên ít hơn khoảng 43% so với người gần như không vận động, triệu chứng cũng nhẹ hơn.
Tổng quan hệ thống của Chastin và cộng sự (Sports Medicine, 2021) gộp dữ liệu từ nhiều nghiên cứu, ghi nhận người vận động thường xuyên có nguy cơ mắc bệnh nhiễm trùng mắc phải trong cộng đồng thấp hơn khoảng 31% và nguy cơ tử vong do nhiễm trùng thấp hơn khoảng 37%. Vận động đều đặn cũng liên quan với đáp ứng kháng thể tốt hơn sau tiêm vắc xin.
Đây chủ yếu là các nghiên cứu quan sát, nên người vận động nhiều có thể cũng ngủ tốt hơn, ăn uống lành mạnh hơn. Tuy vậy, kết quả khá nhất quán và phù hợp với cơ chế sinh học đã biết.
Tập nhiều có làm suy giảm miễn dịch không?
Từng có giả thuyết “cửa sổ mở”: sau buổi tập nặng, miễn dịch suy giảm tạm thời khiến dễ nhiễm bệnh. Campbell và Turner (Frontiers in Immunology, 2018) phân tích lại và cho rằng hiện tượng giảm tế bào trong máu sau tập chủ yếu là tế bào di chuyển vào mô để tuần tra, không phải bị suy giảm.
Ở vận động viên tập cường độ rất cao, nhiễm trùng sau các giải đấu lớn có thể liên quan nhiều yếu tố khác như đi lại, thiếu ngủ, tiếp xúc đám đông, căng thẳng thi đấu. Với người tập luyện bình thường, nguy cơ “tập quá sức dẫn đến suy giảm miễn dịch” là rất thấp, nhưng vẫn nên tăng cường độ từ từ, ngủ đủ và ăn đủ.

Nên vận động bao nhiêu là vừa?
Theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới năm 2020 (Bull và cộng sự), người lớn nên vận động cường độ vừa 150–300 phút mỗi tuần hoặc cường độ mạnh 75–150 phút, cộng thêm bài tập sức cơ ít nhất 2 ngày mỗi tuần. Trẻ 5–17 tuổi nên vận động trung bình 60 phút mỗi ngày.
| Đối tượng | Khuyến nghị WHO 2020 | Ví dụ dễ làm |
|---|---|---|
| Trẻ 5–17 tuổi | Trung bình 60 phút/ngày, chủ yếu vừa đến mạnh | Chạy nhảy, đá bóng, nhảy dây, bơi |
| Người lớn 18–64 tuổi | 150–300 phút vừa hoặc 75–150 phút mạnh/tuần; tập sức cơ 2 ngày | Đi bộ nhanh 30 phút × 5 ngày, đạp xe, chống đẩy |
| Người từ 65 tuổi | Như người lớn, thêm bài thăng bằng 3 ngày/tuần | Đi bộ, thái cực quyền, đứng một chân có tay vịn |
| Phụ nữ mang thai | Khoảng 150 phút vừa/tuần nếu không có chống chỉ định | Đi bộ, yoga bầu, bơi nhẹ |
Cường độ vừa là mức vẫn nói chuyện được nhưng không hát được, tim đập nhanh hơn, hơi ra mồ hôi. Ít vẫn hơn không: mỗi 10 phút đi bộ thêm cũng có lợi, nhất là với người đang ít vận động.

Vận động mùa lạnh thế nào cho an toàn?
Mùa lạnh vẫn nên duy trì vận động, nhưng cần khởi động kỹ 5–10 phút, mặc nhiều lớp mỏng, giữ ấm đầu, tay, chân, tránh tập quá sớm khi trời rét đậm. Người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, hen nên tập trong nhà hoặc khi trời ấm hơn, và hỏi bác sĩ về cường độ phù hợp.
- Tập trong nhà những ngày rét đậm: đi bộ tại chỗ, đạp xe tại chỗ, bài tập với dây kháng lực.
- Uống đủ nước dù ít khát; mùa đông vẫn mất nước qua hơi thở và mồ hôi.
- Người hen có thể quàng khăn che mũi miệng để làm ấm khí thở, mang theo thuốc cắt cơn.
- Người tăng huyết áp tránh ra ngoài lạnh ngay sau khi ngủ dậy; xem thêm bài huyết áp tăng khi trời lạnh.
- Người cao tuổi chú ý sàn trơn, ánh sáng, giày chống trượt.
Các môn vận động truyền thống như dưỡng sinh, thái cực quyền, khí công, yoga phù hợp với nhiều người cao tuổi, giúp cải thiện thăng bằng, sự dẻo dai và giảm căng thẳng. Có thể kết hợp với đi bộ để đạt đủ thời lượng vận động trong tuần.

Có nên tập thể dục khi đang cảm cúm?
Khi chỉ có triệu chứng nhẹ ở vùng đầu cổ như sổ mũi, hắt hơi, có thể vận động nhẹ nếu thấy ổn. Khi sốt, đau mỏi người, ho nhiều, tức ngực, tiêu chảy, nên nghỉ ngơi hoàn toàn đến khi hết sốt ít nhất một ngày, rồi tăng dần cường độ vận động.
Đây là nguyên tắc thực hành thường được bác sĩ thể thao sử dụng, chưa có thử nghiệm lớn kiểm chứng. Gắng sức khi đang sốt do virus có thể làm bệnh nặng hơn và hiếm gặp hơn là viêm cơ tim. Trẻ đang sốt cần nghỉ ngơi và được theo dõi, xem thêm bài trẻ bị sốt: chăm sóc tại nhà.
Khi nào nên đi khám trước khi tập luyện?
Khi nào nên đi khám: đau tức ngực, khó thở bất thường, hồi hộp, choáng váng hoặc ngất khi gắng sức; người có bệnh tim, tăng huyết áp chưa kiểm soát, đái tháo đường, bệnh phổi, mới ốm dậy, hoặc người cao tuổi lâu không vận động định bắt đầu tập mạnh. Bác sĩ sẽ tư vấn mức phù hợp.
- Đau ngực khi tập hoặc sau tập: dừng ngay, gọi 115 nếu không đỡ sau vài phút nghỉ.
- Ốm vặt liên tục dù sinh hoạt lành mạnh: cần khám để tìm nguyên nhân.
- Mệt kéo dài, sụt cân, đau cơ bất thường sau tập: nên được đánh giá.
Câu hỏi thường gặp
Tập buổi sáng hay buổi tối tốt cho miễn dịch hơn?
Chưa có bằng chứng rõ thời điểm nào tốt hơn. Quan trọng là đều đặn. Mùa lạnh, người có bệnh tim mạch nên tránh tập ngoài trời quá sớm.
Đi bộ có đủ để tăng sức đề kháng không?
Đi bộ nhanh 30 phút mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần đã đạt mức khuyến nghị tối thiểu cho người lớn. Thêm bài tập sức cơ 2 ngày mỗi tuần mang lại nhiều lợi ích hơn.
Trẻ em có cần vận động để khỏe hơn không?
Có. Trẻ nên vận động trung bình 60 phút mỗi ngày, hạn chế ngồi xem màn hình. Vui chơi ngoài trời khi thời tiết phù hợp cũng giúp trẻ ngủ ngon hơn.
Bao lâu sau khi khỏi ốm thì tập lại được?
Thường có thể vận động nhẹ khi đã hết sốt ít nhất một ngày và thấy khỏe, sau đó tăng dần trong vài ngày. Sau bệnh nặng, hãy hỏi bác sĩ trước.
Tài liệu tham khảo
- Nieman DC, Wentz LM. The compelling link between physical activity and the body’s defense system. J Sport Health Sci. 2019. PMID: 31193280.
- Nieman DC, et al. Upper respiratory tract infection is reduced in physically fit and active adults. Br J Sports Med. 2011. PMID: 21041243.
- Campbell JP, Turner JE. Debunking the Myth of Exercise-Induced Immune Suppression. Front Immunol. 2018. PMID: 29713319.
- Chastin SFM, et al. Effects of Regular Physical Activity on the Immune System, Vaccination and Risk of Community-Acquired Infectious Disease in the General Population. Sports Med. 2021. PMID: 33877614.
- Bull FC, et al. World Health Organization 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour. Br J Sports Med. 2020. PMID: 33239350.
Đọc tiếp
- Huyết áp tăng khi trời lạnh: người cao tuổi cần làm gì
- Trẻ bị sốt: chăm sóc tại nhà và dấu hiệu cần đi khám
- 6+ cách tăng đề kháng mũi họng cho bé
- Cúm khi mang thai: nguy cơ, vắc xin và khi nào cần đi khám
Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sỹ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn của thầy thuốc. Không tự ý dùng thuốc kê đơn; hãy hỏi bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc hay sản phẩm nào, nhất là với trẻ em, phụ nữ có thai, cho con bú và người có bệnh nền.
Tác giả: Ths.Ds. Nguyễn Bá Nghĩa · Cập nhật: 14/11/2026


