Viêm xoang cấp sau cảm lạnh phần lớn do virus và thường cải thiện trong 7–10 ngày mà không cần kháng sinh. Chỉ nghi do vi khuẩn khi triệu chứng kéo dài trên 10 ngày không đỡ, nặng lên sau khi đã đỡ, hoặc sốt cao kèm mủ, đau mặt nhiều ngày; lúc đó cần bác sĩ đánh giá.
Mục lục
- Viêm xoang cấp là gì và vì sao hay đến sau cảm lạnh?
- Triệu chứng viêm xoang cấp gồm những gì?
- Khi nào nghĩ viêm xoang do vi khuẩn?
- Có cần dùng kháng sinh khi bị viêm xoang cấp không?
- Chăm sóc viêm xoang cấp tại nhà thế nào?
- Xông hơi, mẹo dân gian có giúp viêm xoang không?
- Khi nào nên đi khám ngay?
- Câu hỏi thường gặp
Tóm tắt nhanh
- Phần lớn viêm xoang cấp sau cảm lạnh do virus, cải thiện trong 7–10 ngày.
- Nghi vi khuẩn khi bệnh kéo dài từ 10 ngày không đỡ, đỡ rồi nặng lại, hoặc sốt từ 39 °C kèm mủ, đau mặt 3–4 ngày.
- Khoảng 19 người dùng kháng sinh mới thêm 1 người khỏi sớm hơn (Lemiengre 2018); không tự mua kháng sinh.
- Sưng đỏ quanh mắt, nhìn đôi, đau đầu dữ dội, cứng gáy cần đến viện ngay.
Mùa lạnh, nhiều người vừa hết cảm đã thấy nghẹt mũi, chảy mũi vàng xanh, nặng mặt, đau trán. Câu hỏi quen thuộc là có phải viêm xoang rồi không, có cần uống kháng sinh không. Bài viết giúp bạn phân biệt viêm xoang do virus với do vi khuẩn, cách chăm sóc mũi xoang tại nhà, khi nào cần kháng sinh và dấu hiệu nguy hiểm phải khám ngay.

Viêm xoang cấp là gì và vì sao hay đến sau cảm lạnh?
Viêm xoang cấp là tình trạng viêm niêm mạc mũi và các xoang cạnh mũi kéo dài dưới 4 tuần. Khi cảm lạnh, virus làm niêm mạc sưng, lỗ thông xoang bị hẹp, dịch nhầy ứ đọng trong xoang. Người bệnh thấy nghẹt mũi, chảy mũi đục, nặng hoặc đau vùng mặt.
Theo hướng dẫn của Hiệp hội Tai Mũi Họng Hoa Kỳ (Rosenfeld 2015), chỉ khoảng 0,5–2% đợt viêm đường hô hấp trên do virus biến chứng thành viêm xoang do vi khuẩn. Nói cách khác, phần lớn người bị viêm xoang sau cảm lạnh sẽ tự cải thiện khi hệ miễn dịch loại bỏ virus.
Dịch mũi chuyển màu vàng hoặc xanh không đồng nghĩa với nhiễm khuẩn. Màu sắc đến từ bạch cầu và enzyme của chúng trong quá trình chống virus, nên chỉ dựa vào màu dịch mũi để quyết định dùng kháng sinh là chưa đúng.
Triệu chứng viêm xoang cấp gồm những gì?
Triệu chứng chính của viêm xoang cấp là chảy mũi đục ra trước hoặc chảy xuống họng, kèm nghẹt mũi hoặc đau, nặng, tức vùng mặt. Người bệnh có thể giảm ngửi, ho về đêm do dịch chảy xuống họng, hôi miệng, mệt, đau răng hàm trên hoặc ù tai.
- Đau vùng trán, giữa hai mắt, hai bên má, tăng khi cúi đầu.
- Nghẹt mũi một hoặc hai bên, ngủ phải thở miệng.
- Sốt nhẹ trong vài ngày đầu, giống đợt cảm lạnh.
Viêm xoang cấp khác viêm xoang mạn (triệu chứng kéo dài trên 12 tuần) và khác viêm mũi dị ứng, vốn hay kèm hắt hơi liên tục, ngứa mũi, chảy nước mũi trong theo mùa hoặc khi tiếp xúc bụi, lông thú.

Khi nào nghĩ viêm xoang do vi khuẩn?
Hướng dẫn của Rosenfeld (2015) và của Hiệp hội Bệnh truyền nhiễm Hoa Kỳ (Chow 2012) nêu ba tình huống gợi ý vi khuẩn: triệu chứng kéo dài từ 10 ngày không đỡ; đã đỡ rồi nặng lại trong vòng 10 ngày; hoặc khởi đầu nặng với sốt từ 39 °C kèm mủ mũi, đau mặt 3–4 ngày liền.
| Đặc điểm | Thường do virus | Nghi do vi khuẩn |
|---|---|---|
| Thời gian | Đỡ dần trong 7–10 ngày | Từ 10 ngày không đỡ |
| Diễn tiến | Nặng nhất ngày 2–3 rồi giảm | Đỡ rồi nặng lại (hai pha) |
| Sốt | Nhẹ, vài ngày đầu | Từ 39 °C, kèm mủ, đau mặt 3–4 ngày |
| Màu dịch mũi | Có thể vàng, xanh | Không dùng riêng để phân biệt |
Chụp X-quang hay CT xoang không cần thiết với đa số trường hợp viêm xoang cấp không biến chứng. Bác sĩ chủ yếu dựa vào bệnh sử và khám; chẩn đoán hình ảnh dành cho trường hợp nghi biến chứng hoặc tái phát nhiều lần.

Có cần dùng kháng sinh khi bị viêm xoang cấp không?
Đa số không cần. Tổng quan Cochrane của Lemiengre và cộng sự (2018) cho thấy ở người lớn, khoảng 19 người dùng kháng sinh mới có thêm một người khỏi sớm hơn, trong khi cứ khoảng 8 người dùng thì một người gặp tác dụng phụ như tiêu chảy, đau bụng, phát ban.
Vì vậy, với viêm xoang nghi do vi khuẩn mức độ không nặng, hướng dẫn Rosenfeld (2015) cho phép bác sĩ chọn theo dõi chờ thêm khoảng 7 ngày hoặc kê kháng sinh ngay, tùy tình trạng và mong muốn người bệnh. Khi cần, kháng sinh thường là amoxicillin có hoặc không kèm clavulanat, dùng 5–10 ngày.
Không tự mua kháng sinh, không dùng lại đơn cũ hoặc thuốc người khác cho. Dùng kháng sinh khi không cần vừa không giúp khỏi nhanh vừa góp phần làm vi khuẩn kháng thuốc, khiến những lần nhiễm khuẩn sau khó điều trị hơn.

Chăm sóc viêm xoang cấp tại nhà thế nào?
Chăm sóc tại nhà tập trung vào giữ thông mũi và giảm khó chịu. Rửa mũi bằng nước muối sinh lý, nghỉ ngơi, uống đủ nước ấm, kê cao gối khi ngủ, giữ ấm và tránh khói thuốc. Thuốc giảm đau hạ sốt thông thường giúp dễ chịu; các thuốc khác nên hỏi dược sĩ, bác sĩ.
- Rửa mũi nước muối: dùng bình rửa hoặc xịt nước muối đẳng trương, 1–3 lần mỗi ngày; xem hướng dẫn chi tiết tại bài cách rửa mũi bằng nước muối sinh lý.
- Xịt corticoid tại mũi: có thể được bác sĩ chỉ định để giảm sưng nề, cải thiện triệu chứng.
- Thuốc xịt co mạch: chỉ dùng ngắn ngày, tối đa khoảng 3–5 ngày, vì dùng lâu gây nghẹt mũi dội ngược.
- Giảm đau: paracetamol hoặc ibuprofen đúng liều; người có bệnh dạ dày, thận, tim mạch hỏi dược sĩ trước.
Tổng quan Cochrane của Chong và cộng sự (2016) ghi nhận rửa mũi nước muối có lợi trong viêm xoang mạn; với đợt cấp, hướng dẫn Rosenfeld (2015) xem rửa mũi là biện pháp hỗ trợ giảm triệu chứng an toàn. Dụng cụ rửa cần giữ sạch, dùng nước đun sôi để nguội hoặc nước muối pha sẵn.
Xông hơi, mẹo dân gian có giúp viêm xoang không?
Xông hơi nước ấm với lá bưởi, sả, gừng là cách dân gian quen thuộc giúp mũi dễ thở tạm thời nhờ hơi ẩm. Bằng chứng về rút ngắn bệnh còn hạn chế. Điều cần chú ý là nguy cơ bỏng do nước sôi, nhất là với trẻ nhỏ và người cao tuổi.
- Giữ khoảng cách an toàn với nồi nước, không trùm kín đầu quá lâu.
- Không để trẻ tự xông; với trẻ nhỏ, ưu tiên làm ẩm phòng và nhỏ, rửa mũi.
- Không nhỏ nước tỏi, nước lá trực tiếp vào mũi vì dễ gây kích ứng, bỏng niêm mạc.

Khi nào nên đi khám ngay?
Khi nào nên đi khám: nên gặp bác sĩ khi triệu chứng kéo dài trên 10 ngày, đỡ rồi nặng lại, sốt từ 39 °C. Cần đến viện ngay nếu sưng đỏ quanh mắt, nhìn đôi, giảm thị lực, đau đầu dữ dội, cứng gáy, lơ mơ; đó có thể là biến chứng lan vào mắt hoặc não.
- Viêm xoang tái phát từ 3–4 đợt mỗi năm hoặc kéo dài trên 12 tuần.
- Người có suy giảm miễn dịch, đái tháo đường kiểm soát kém.
- Chảy máu mũi một bên kéo dài, mủ mũi có mùi hôi một bên.
Câu hỏi thường gặp
Viêm xoang cấp bao lâu thì khỏi?
Phần lớn cải thiện sau 7–10 ngày; một số triệu chứng như nghẹt mũi, ho có thể kéo dài đến 2–3 tuần rồi hết dần.
Dịch mũi xanh có phải uống kháng sinh không?
Không nhất thiết. Màu dịch mũi không phân biệt được virus hay vi khuẩn; bác sĩ dựa vào thời gian và diễn tiến bệnh.
Phụ nữ mang thai bị viêm xoang có rửa mũi được không?
Rửa mũi nước muối sinh lý thường an toàn khi mang thai. Các thuốc khác cần hỏi bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng.
Viêm xoang cấp có lây không?
Bản thân viêm xoang không lây, nhưng virus cảm lạnh gây ra nó thì lây qua giọt bắn và tay. Rửa tay, che miệng khi ho giúp hạn chế lây cho người nhà.
Tài liệu tham khảo
- Rosenfeld RM, et al. Clinical practice guideline (update): adult sinusitis. Otolaryngol Head Neck Surg. 2015. PMID: 25832968.
- Chow AW, et al. IDSA clinical practice guideline for acute bacterial rhinosinusitis in children and adults. Clin Infect Dis. 2012. PMID: 22438350.
- Lemiengre MB, et al. Antibiotics for acute rhinosinusitis in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2018. PMID: 30198548.
- Chong LY, et al. Saline irrigation for chronic rhinosinusitis. Cochrane Database Syst Rev. 2016. PMID: 27115216.
Đọc tiếp
- Cách nhận biết các dấu hiệu viêm xoang mũi dị ứng
- Một số cách giảm bớt nghẹt mũi và dễ thở hơn tại nhà
- Hen phế quản khi trời lạnh: giữ cơn hen trong tầm kiểm soát
- Muối rửa mũi xoang PlasmaKare Nasal Clean
Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sỹ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn của thầy thuốc. Không tự ý dùng thuốc kê đơn; hãy hỏi bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc hay sản phẩm nào, nhất là với trẻ em, phụ nữ có thai, cho con bú và người có bệnh nền.
Tác giả: Ths.Ds. Nguyễn Bá Nghĩa · Cập nhật: 17/11/2026


