Bị cảm khi đang uống thuốc bệnh nền: nên làm gì, tránh gì?

Khi bị cảm, nhiều người tự ngừng thuốc huyết áp, tiểu đường hay tim vì sợ uống trùng. Việc này có thể làm huyết áp tăng trở lại hoặc đường huyết rối loạn. Hãy tiếp tục thuốc theo đơn, hỏi dược sĩ trước khi thêm thuốc cảm, và đi khám khi có dấu hiệu nặng.

Mùa lạnh, cảm và cúm thường đến đúng lúc nhiều người đang uống thuốc hàng ngày cho tăng huyết áp, tiểu đường, bệnh tim, hen hoặc chống đông. Trong tủ thuốc lại có sẵn thuốc hạ sốt và thuốc cảm phối hợp. Bài viết giải thích vì sao không nên tự ngừng thuốc nền, thuốc cảm nào dễ gây rắc rối, và khi nào cần gặp bác sĩ, dược sĩ.

Có nên ngừng thuốc bệnh nền khi bị cảm không?

Phần lớn trường hợp không nên tự ngừng thuốc hàng ngày chỉ vì bị cảm hoặc cúm. Thuốc huyết áp, tiểu đường, tim, hen hay chống đông giữ bệnh nền ổn định; ngừng đột ngột có thể làm chỉ số dao động mạnh. Hãy tiếp tục đúng đơn, rồi hỏi dược sĩ trước khi thêm thuốc cảm hay hạ sốt.

Nhiều người nghĩ “tạm nghỉ vài ngày cho đỡ hại gan, hại thận” hoặc sợ hai loại thuốc “chọi nhau”. Nỗi lo này có cơ sở ở một số cặp thuốc, nhưng cách xử trí đúng là chọn thuốc cảm phù hợp hoặc hỏi người kê đơn, chứ không phải tự bỏ thuốc nền. Có nhóm thuốc, như insulin ở người đái tháo đường typ 1, nếu ngừng có thể gây biến chứng cấp trong thời gian ngắn.

Trừ khi bác sĩ đã dặn một “kế hoạch ngày ốm” (ví dụ tạm dừng một vài thuốc khi nôn nhiều, tiêu chảy, không ăn uống được), mọi thay đổi liều nên có hướng dẫn cụ thể. Nếu không nhớ rõ lời dặn, hãy gọi phòng khám hoặc hỏi dược sĩ, mang theo danh sách thuốc đang dùng. Tham khảo thêm bài vai trò của dược sĩ trong tăng cường tuân thủ thuốc.

Tự ngừng thuốc mạn tính đột ngột nguy hiểm thế nào?

Ngừng đột ngột một số thuốc mạn tính có thể gây hiệu ứng dội: huyết áp tăng trở lại, nhịp tim nhanh, đau ngực, đường huyết tăng hoặc cơn hen nặng. Mức độ tùy loại thuốc và bệnh nền. Nguy cơ cao hơn ở người già, người dùng nhiều thuốc, và người đang mất nước vì sốt hay nôn.

• Thuốc huyết áp và tim: ngừng thuốc chẹn beta (như bisoprolol, metoprolol, atenolol) đột ngột có thể làm nhịp tim nhanh, huyết áp tăng, đôi khi đau ngực. Thuốc ức chế men chuyển, chẹn thụ thể angiotensin hay lợi tiểu nếu bỏ đột ngột cũng làm huyết áp mất kiểm soát.
• Thuốc tiểu đường: ngừng insulin, đặc biệt ở typ 1, có thể dẫn đến tăng đường huyết nặng và nhiễm toan ceton. Một số thuốc viên thì lại cần được xem xét tạm dừng khi mất nước, nhưng việc này phải theo hướng dẫn của bác sĩ, không tự ý.
• Corticoid uống kéo dài: cơ thể đã quen với hormone từ thuốc; ngừng đột ngột có thể gây suy thượng thận cấp, mệt nhiều, tụt huyết áp, nôn.
• Thuốc chống đông: ngừng warfarin, rivaroxaban, apixaban hay thuốc chống kết tập tiểu cầu mà không có chỉ định có thể làm tăng nguy cơ cục máu đông, đột quỵ hoặc tắc mạch.
• Thuốc hen, COPD: ngừng thuốc xịt kiểm soát làm tăng nguy cơ cơn khó thở, nhất là khi đường hô hấp đang bị virus kích thích. Xem thêm bài hen phế quản khi trời lạnh.

Cảm, cúm bản thân đã làm cơ thể mệt, sốt, mất nước, nhịp tim nhanh hơn. Đó là lúc bệnh nền cần được giữ ổn định, chứ không phải lúc “nghỉ thuốc cho nhẹ người”.

Người tiểu đường bị cảm cần lưu ý gì?

Người tiểu đường khi bị cảm thường thấy đường huyết tăng vì sốt, đôi khi lại hạ nếu ăn kém. Hãy tiếp tục insulin theo hướng dẫn, đo đường huyết dày hơn và uống đủ nước. Liên hệ bác sĩ nếu nôn nhiều, có ketone hoặc đường huyết cao kéo dài; không tự ngừng insulin.

Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), trong hướng dẫn chăm sóc ngày ốm dựa trên Standards of Care 2025, khuyên người bệnh có sẵn kế hoạch: tần suất đo đường huyết, khi nào đo ketone, thuốc cảm nào dùng được, và ngưỡng cần gọi bác sĩ. Yuang và cộng sự (Clinical Diabetes, 2025) cũng nhấn mạnh bệnh cấp tính dễ làm đường huyết dao động mạnh nếu không theo dõi kịp.

Với thuốc viên, bác sĩ đôi khi dặn tạm dừng metformin, thuốc ức chế SGLT2 (như dapagliflozin, empagliflozin), đôi khi cả lợi tiểu hoặc thuốc huyết áp khi nôn, tiêu chảy hay mất nước, rồi dùng lại khi ăn uống được. Mất nước làm tăng nguy cơ tổn thương thận, nhiễm toan lactic hoặc nhiễm toan ceton. Đây không phải lịch tự xử trí; hãy hỏi bác sĩ để có kế hoạch riêng.

Dấu hiệu cần đi khám hoặc cấp cứu: nôn hay tiêu chảy trên bốn giờ, sốt cao kéo dài, thở nhanh, hơi thở mùi trái cây, lú lẫn, không uống được nước, hoặc đường huyết cao mãi. Người typ 1 cần liên hệ sớm, vì ngừng insulin dù thời gian ngắn cũng nguy hiểm.

Người huyết áp, tim mạch nên chọn thuốc cảm ra sao?

Người đang điều trị tăng huyết áp hoặc bệnh tim nên thận trọng với thuốc cảm có chất giảm sung huyết dạng uống và thuốc chống viêm không steroid như ibuprofen, diclofenac. Cả hai nhóm có thể làm huyết áp tăng hoặc giữ muối nước. Ưu tiên paracetamol đúng liều và hỏi dược sĩ trước khi mua thuốc phối hợp.

Hướng dẫn tăng huyết áp ACC/AHA năm 2017 (Whelton và cộng sự) liệt kê chất giảm sung huyết và NSAID trong các thuốc có thể làm tăng huyết áp. Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ khuyến cáo người huyết áp chưa kiểm soát hoặc có bệnh tim nên tránh thuốc thông mũi uống; có thể rửa mũi nước muối hoặc hỏi bác sĩ về thuốc kháng histamine phù hợp.

NSAID như ibuprofen, diclofenac, meloxicam có thể giữ nước và làm giảm tác dụng của thuốc huyết áp, lợi tiểu. Khi dùng cùng thuốc ức chế men chuyển hoặc chẹn thụ thể angiotensin cộng lợi tiểu, y văn gọi đây là phối hợp “ba đòn”, làm tăng nguy cơ tổn thương thận cấp, nhất là ở người già đang mất nước. Nghiên cứu của Lapi và cộng sự (BMJ, 2013) ghi nhận nguy cơ tăng rõ khi ba nhóm dùng đồng thời.

Vì vậy, đừng tự mua ibuprofen “cho đỡ đau mình, đỡ sốt” khi đang uống thuốc huyết áp và lợi tiểu. Paracetamol thường được chọn để hạ sốt, giảm đau nhẹ, nhưng vẫn phải cộng dồn liều nếu thuốc cảm phối hợp đã chứa sẵn hoạt chất này. Xem thêm bài huyết áp tăng khi trời lạnh: người cao tuổi cần làm gì.

Thuốc chống đông, corticoid và thuốc hen thì sao?

Ba nhóm này cũng không nên tự ngừng khi bị cảm. Thuốc chống đông nếu bỏ đột ngột làm tăng nguy cơ cục máu đông; corticoid uống kéo dài nếu cắt liền có thể gây suy thượng thận; thuốc xịt hen cần tiếp tục theo kế hoạch. Hãy nói với bác sĩ, dược sĩ mọi thuốc cảm định dùng thêm.

Với thuốc chống đông, tránh tự dùng NSAID vì tăng nguy cơ chảy máu. Paracetamol thường được ưu tiên để giảm đau, hạ sốt, nhưng nếu dùng đều nhiều ngày ở người uống warfarin, nên báo bác sĩ để theo dõi chỉ số đông máu khi cần. Không “tạm ngừng thuốc loãng máu cho đỡ chảy máu cam” khi cảm; chảy máu cam kéo dài hay bầm máu nhiều là lý do để khám, không phải để tự đổi thuốc.

Corticoid uống (prednisolon, methylprednisolon) dùng hàng ngày hoặc cách ngày trong nhiều tuần không được cắt đột ngột. Cảm, nhiễm trùng đôi khi khiến bác sĩ điều chỉnh liều, nhưng đó là quyết định chuyên môn. Thuốc xịt corticoid mũi hoặc hít thường vẫn dùng được khi bị cảm; đừng nhầm với corticoid uống.

Người hen, COPD trời lạnh dễ lên cơn khi bị virus. Hãy tiếp tục thuốc kiểm soát, giữ thuốc cắt cơn trong tầm tay, theo dõi số lần phải xịt thêm. Nếu khó thở tăng, nói từng câu bị ngắt, môi tái, hoặc thuốc cắt cơn không đỡ, cần cấp cứu. Không tự thêm kháng sinh chỉ vì “sợ xuống phổi”.

Làm sao để thêm thuốc cảm an toàn hơn?

Cách an toàn hơn là giữ nguyên thuốc bệnh nền, rồi chọn thuốc cảm đơn thành phần sau khi đọc nhãn và hỏi dược sĩ. Ghi danh sách thuốc đang uống, tránh mua nhiều loại phối hợp cùng lúc, và không tự thêm kháng sinh hay ibuprofen khi chưa được tư vấn. Khi không chắc, đừng đoán.

• Mang theo danh sách thuốc (tên, hàm lượng, số lần/ngày), kể cả thuốc nhỏ mắt, thuốc xịt, thực phẩm chức năng, đến nhà thuốc hoặc phòng khám.
• Đọc dòng thành phần, không chỉ tên thương mại. Thuốc cảm “đa triệu chứng” thường chứa sẵn paracetamol, kháng histamine và chất giảm sung huyết.
• Ưu tiên một hoạt chất cho một triệu chứng: sốt thì paracetamol, ngạt mũi thì rửa nước muối, ho thì uống ấm, vệ sinh mũi; tránh chồng nhiều gói bột, viên sủi.
• Hỏi trước khi dùng ibuprofen, diclofenac, thuốc thông mũi uống, thuốc cảm có rượu thuốc, hoặc bất kỳ thuốc nào mua thêm.
• Uống đủ nước, nghỉ ngơi, đo huyết áp hoặc đường huyết nếu đang theo dõi tại nhà. Cảm làm người già dễ mất nước, dễ tụt huyết áp khi đứng dậy.

Tương tác thuốc với thức ăn, nước ép, rượu cũng cần nhớ, nhất là khi mệt vẫn uống thuốc nền. Xem thêm bài tương tác thuốc và thực phẩm: những cặp thường gặp cần biết và bài tủ thuốc gia đình mùa lạnh: cần có gì, dùng thế nào.

Khi nào nên đi khám?

Hãy đi khám hoặc gọi 115 khi khó thở, đau ngực, lú lẫn, nôn liên tục, không uống được nước, sốt cao kéo dài, hoặc bệnh nền mất kiểm soát như huyết áp rất cao, đường huyết cao kèm mệt nhiều. Người già, phụ nữ có thai, trẻ nhỏ nên khám sớm, không chờ cảm tự khỏi.

• Khó thở, thở nhanh, đau ngực, nói không hết câu, môi tái.
• Lú lẫn, ngủ gà, co giật, yếu nửa người, miệng méo — nghĩ đến biến cố thần kinh, cần cấp cứu.
• Nôn hoặc tiêu chảy kéo dài, tiểu ít, chóng mặt nhiều, dấu hiệu mất nước.
• Sốt trên ba ngày, hoặc sốt trở lại sau khi đã đỡ.
• Ho ra máu, đau ngực khi hít sâu, hoặc người cao tuổi mệt lịm dù không sốt cao — viêm phổi ở người già dễ bị bỏ sót.
• Đường huyết cao kéo dài, ketone dương tính, hơi thở mùi trái cây; hoặc hạ đường huyết nặng.
• Không chắc nên giữ, tạm dừng hay đổi liều thuốc nào — đây đã là lý do chính đáng để hỏi bác sĩ, dược sĩ, không tự quyết.

Khi đi khám, mang vỏ thuốc, đơn đang dùng và ghi ngắn các triệu chứng, nhiệt độ, chỉ số huyết áp hoặc đường huyết đo tại nhà. Nhân viên y tế cần biết bạn đang điều trị bệnh gì để chọn thuốc cảm phù hợp, chứ không chỉ xử trí mỗi cơn sốt.

Câu hỏi thường gặp

Cảm nhẹ một hai ngày thì có được nghỉ thuốc huyết áp không?

Không nên tự nghỉ. Cảm nhẹ vẫn có thể làm huyết áp dao động; ngừng thuốc huyết áp không giúp khỏi cảm nhanh hơn mà còn mất kiểm soát chỉ số. Hãy tiếp tục thuốc theo đơn và hỏi dược sĩ nếu muốn thêm thuốc hạ sốt.

Uống paracetamol hạ sốt khi đang điều trị bệnh nền có được không?

Phần lớn người lớn có thể dùng paracetamol đúng liều để hạ sốt, giảm đau nhẹ. Phải cộng dồn mọi sản phẩm chứa paracetamol, thận trọng hơn nếu có bệnh gan, uống rượu nhiều hoặc đang dùng warfarin. Hỏi dược sĩ khi không chắc về liều.

Thuốc xịt mũi thông mũi có an toàn hơn thuốc uống không?

Thuốc xịt co mạch tại chỗ ít ảnh hưởng huyết áp toàn thân hơn thuốc uống, nhưng nếu dùng quá ba đến năm ngày dễ gây nghẹt mũi rebound. Nên ưu tiên rửa mũi nước muối; nếu cần xịt thuốc, hỏi dược sĩ và không dùng kéo dài.

Tự thêm kháng sinh khi bị cảm có giúp bảo vệ phổi không?

Không. Cảm, cúm thông thường do virus, kháng sinh không rút ngắn bệnh và còn góp phần kháng thuốc. Chỉ dùng kháng sinh khi bác sĩ có chỉ định, ví dụ nghi bội nhiễm vi khuẩn.

Người cao tuổi sống một mình nên chuẩn bị gì trước mùa cảm?

Nên có danh sách thuốc đang dùng, số điện thoại bác sĩ hoặc người thân, máy đo huyết áp hoặc đường huyết nếu đã được hướng dẫn, và paracetamol hàm lượng rõ. Nhờ người thân kiểm tra giúp khi sốt, mệt, ăn kém. Có kế hoạch ngày ốm còn hơn phải đoán khi đang ốm.

Tài liệu tham khảo

1. American Diabetes Association. Sick Day Guide for People with Diabetes (dựa trên Standards of Care in Diabetes—2025).
2. Yuang K, Espinoza AL, McCoy RG. Glycemic Management in Adults With Diabetes During Illness. Clin Diabetes. 2025. PMID: 41438310.
3. Whelton PK, et al. 2017 ACC/AHA/AAPA/ABC/ACPM/AGS/APhA/ASH/ASPC/NMA/PCNA Guideline for the Prevention, Detection, Evaluation, and Management of High Blood Pressure in Adults. Hypertension. 2018. PMID: 29133356.
4. Lapi F, et al. Concurrent use of diuretics, angiotensin converting enzyme inhibitors, and angiotensin receptor blockers with non-steroidal anti-inflammatory drugs and risk of acute kidney injury: nested case-control study. BMJ. 2013. PMID: 23299844.
5. American Heart Association. Taking medicine for a cold? Be mindful of your heart. 18/01/2019.

Đọc tiếp

• Tủ thuốc gia đình mùa lạnh: cần có gì, dùng thế nào
• Tương tác thuốc và thực phẩm: những cặp thường gặp cần biết
• Huyết áp tăng khi trời lạnh: người cao tuổi cần làm gì
• Hen phế quản khi trời lạnh: giữ cơn hen trong tầm kiểm soát

Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sỹ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.

Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn của thầy thuốc. Không tự ý dùng thuốc kê đơn; hãy hỏi bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc hay sản phẩm nào, nhất là với trẻ em, phụ nữ có thai, cho con bú và người có bệnh nền. Không tự ý ngừng, tăng hoặc giảm liều thuốc đang điều trị dài ngày khi chưa có hướng dẫn của người kê đơn.

Tác giả: Ths.Ds. Nguyễn Bá Nghĩa · Cập nhật: 13/11/2026