Đau lưng cấp là đau vùng thắt lưng xuất hiện dưới 6 tuần, phần lớn không do bệnh nguy hiểm và tự đỡ dần sau vài tuần. Nên vận động nhẹ thay vì nằm bất động, chườm ấm, dùng thuốc giảm đau đúng chỉ định và đi khám ngay khi tê vùng hậu môn, bí tiểu, sốt.
Mục lục
- Đau lưng cấp là gì và có nguy hiểm không?
- Vì sao đau lưng cấp hay xuất hiện khi trời lạnh?
- Bị đau lưng cấp nên nằm nghỉ hay vận động?
- Chườm nóng hay chườm lạnh tốt hơn cho đau lưng cấp?
- Thuốc giảm đau nào phù hợp khi đau lưng cấp?
- Đau lưng cấp có cần chụp phim không?
- Làm sao phòng đau lưng tái phát?
- Khi nào nên đi khám?
- Câu hỏi thường gặp
Tóm tắt nhanh
- Đau lưng cấp kéo dài dưới 6 tuần, phần lớn không tìm thấy nguyên nhân nguy hiểm và tự đỡ (Hartvigsen 2018).
- Duy trì vận động nhẹ giúp giảm đau, cải thiện chức năng tốt hơn nằm nghỉ trên giường (Cochrane 2010).
- Chườm ấm có bằng chứng giảm đau ngắn hạn; paracetamol ít tác dụng với đau thắt lưng (Machado 2015).
- Tê vùng hậu môn, bí tiểu, yếu chân, sốt, đau sau ngã, sụt cân cần đi khám ngay.
Cúi xuống bê thùng đồ dọn nhà cuối năm, ngồi lâu trước máy tính trong ngày lạnh, rồi bỗng thấy lưng cứng đờ, đau nhói khi đứng dậy. Nhiều người nghĩ ngay đến thoát vị đĩa đệm và nằm im vài ngày. Bài viết giải thích đau lưng cấp là gì, vì sao vận động lại tốt hơn nằm nghỉ, cách giảm đau an toàn và khi nào cần đi khám.

Đau lưng cấp là gì và có nguy hiểm không?
Đau lưng cấp là đau vùng thắt lưng, giữa bờ sườn dưới và nếp mông, kéo dài dưới 6 tuần. Theo tổng quan của Hartvigsen (2018) trên Lancet, gần như mọi người bệnh không xác định được nguyên nhân cụ thể, chỉ một phần nhỏ có bệnh lý như gãy xẹp đốt sống, ung thư hay nhiễm trùng.
Nhóm tác giả cũng ghi nhận đau thắt lưng là nguyên nhân gây giảm khả năng lao động phổ biến trên toàn cầu. Phần lớn người có đợt đau mới hồi phục nhanh, nhưng đau hay tái lại, và một số ít chuyển thành đau mạn tính. Yếu tố làm tăng nguy cơ gồm công việc nặng nhọc, hút thuốc, béo phì, căng thẳng tâm lý.
Đau lưng “không đặc hiệu” không có nghĩa là đau tưởng tượng. Cơn đau có thật, đôi khi rất dữ dội, do cơ, dây chằng, khớp nhỏ cột sống bị căng, kích thích. Mức độ đau không nhất thiết phản ánh mức độ tổn thương.
Vì sao đau lưng cấp hay xuất hiện khi trời lạnh?
Trời lạnh khiến cơ co cứng, người ta ít vận động, ngồi co ro lâu, rồi đột ngột cúi, xoay người hoặc bê vác khi cơ chưa kịp khởi động. Dịp cuối năm, việc dọn dẹp, mang vác đồ nặng tăng lên, cộng với căng thẳng, thiếu ngủ, là những tình huống hay gặp trước một đợt đau lưng cấp.
- Bê vật nặng sai tư thế: cúi gập lưng thay vì gập gối, xoay người khi đang nâng.
- Ngồi lâu một tư thế, ít đứng dậy đi lại.
- Ít vận động trong những ngày rét, cơ lưng, cơ bụng yếu dần.
- Căng thẳng, lo âu làm cơ căng và tăng cảm nhận đau.
Người cao tuổi có đau nhức nhiều khớp khi trời lạnh có thể đọc thêm bài đau nhức xương khớp khi trời lạnh: vì sao và giảm đau thế nào?.

Bị đau lưng cấp nên nằm nghỉ hay vận động?
Nên vận động nhẹ trong giới hạn chịu đựng. Tổng quan Cochrane của Dahm (2010) cho thấy với đau lưng cấp, lời khuyên duy trì hoạt động giúp giảm đau và cải thiện chức năng tốt hơn một chút so với lời khuyên nằm nghỉ trên giường. Nằm bất động lâu làm lưng cứng hơn.
Với đau thần kinh tọa, tức đau lan xuống mông, chân, cùng tổng quan không thấy khác biệt rõ giữa nằm nghỉ và duy trì hoạt động. Nghĩa là nằm nghỉ không giúp khỏi nhanh hơn, nên chỉ nằm khi đau quá nhiều và ngồi dậy đi lại ngay khi có thể.
- Ngày đầu có thể nghỉ ngơi tương đối, nhưng tránh nằm liên tục.
- Đi bộ nhẹ trong nhà vài phút mỗi giờ, tăng dần thời gian.
- Khi ngủ, nằm nghiêng kê gối giữa hai gối, hoặc nằm ngửa kê gối dưới khoeo.
- Quay lại công việc nhẹ sớm, tạm tránh bê vác nặng và cúi gập đột ngột.

Chườm nóng hay chườm lạnh tốt hơn cho đau lưng cấp?
Chườm ấm có bằng chứng tốt hơn. Tổng quan Cochrane của French (2006) ghi nhận đai chườm ấm giúp giảm đau sau 5 ngày so với giả dược ở người đau lưng cấp và bán cấp, và kết hợp thêm bài tập giúp giảm đau hơn. Bằng chứng về chườm lạnh còn quá ít để kết luận.
Hướng dẫn của Hội Thầy thuốc Hoa Kỳ (ACP) năm 2017 do Qaseem chủ trì khuyên ưu tiên biện pháp không dùng thuốc cho đau lưng cấp, gồm chườm ấm (bằng chứng mức trung bình), xoa bóp, châm cứu hoặc nắn chỉnh cột sống (bằng chứng mức thấp), vì phần lớn người bệnh tự cải thiện theo thời gian.
Khi chườm, dùng túi chườm hoặc khăn ấm có lớp vải lót, kiểm tra nhiệt độ bằng tay, mỗi lần khoảng 15 đến 20 phút. Người cao tuổi, người đái tháo đường giảm cảm giác da dễ bị bỏng, không ngủ quên khi đang chườm, không dùng túi chườm điện quá nóng.

Thuốc giảm đau nào phù hợp khi đau lưng cấp?
Nếu cần dùng thuốc, hướng dẫn ACP 2017 ưu tiên thuốc chống viêm không steroid hoặc thuốc giãn cơ, đều là lựa chọn cần cân nhắc theo bệnh nền. Phân tích gộp của Machado (2015) cho thấy paracetamol không hiệu quả hơn giả dược trong giảm đau và cải thiện chức năng ở người đau thắt lưng.
- Thuốc chống viêm không steroid: dùng liều thấp có hiệu quả, thời gian ngắn, uống sau ăn; thận trọng với người viêm loét dạ dày, bệnh thận, tim mạch, cao huyết áp, người cao tuổi. Xem bài thuốc chống viêm không steroid: dùng sao cho an toàn?.
- Thuốc giãn cơ: là thuốc kê đơn, hay gây buồn ngủ, chóng mặt; không lái xe khi dùng.
- Paracetamol: tác dụng với đau lưng hạn chế; nếu dùng, không vượt liều tối đa, xem bài paracetamol: liều dùng an toàn và dấu hiệu quá liều cần biết.
- Không tự tiêm thuốc giảm đau, không dùng thuốc không rõ nguồn gốc quảng cáo “trị đau lưng nhanh”, có thể chứa corticoid.
Đau lưng cấp có cần chụp phim không?
Phần lớn trường hợp không cần chụp X-quang hay cộng hưởng từ ngay. Theo khuyến cáo ACP (Chou 2011), chụp chẩn đoán hình ảnh chỉ cần khi có thiếu hụt thần kinh nặng tiến triển hoặc dấu hiệu gợi ý bệnh lý nghiêm trọng; chụp thường quy không mang lại lợi ích rõ mà có thể gây hại.
Phim chụp người không đau lưng cũng hay thấy thoái hóa, phồng đĩa đệm. Kết quả này dễ khiến người bệnh lo lắng, sợ vận động, thậm chí làm thủ thuật không cần thiết. Bác sĩ sẽ quyết định chụp dựa trên thăm khám, không phải dựa trên mức độ đau.
Làm sao phòng đau lưng tái phát?
Cách phòng tái phát có cơ sở là duy trì vận động đều, tập mạnh cơ lưng và cơ bụng, giữ cân nặng hợp lý, bỏ thuốc lá và nâng vật nặng đúng tư thế. Không có loại đai lưng hay nệm đặc biệt nào thay thế được thói quen vận động hằng ngày.
- Nâng đồ: đứng sát vật, gập gối, giữ lưng thẳng, dùng sức chân, không xoay người khi đang nâng.
- Ngồi làm việc: đứng dậy đi lại mỗi 30 đến 60 phút, ghế có tựa lưng.
- Tập đi bộ, bơi, yoga nhẹ vài lần mỗi tuần.
- Người cao tuổi chú ý phòng té ngã mùa đông, xem bài phòng té ngã cho người cao tuổi mùa đông.

Khi nào nên đi khám?
Khi nào nên đi khám: đi cấp cứu ngay nếu tê vùng hậu môn, bẹn, bí tiểu hoặc tiểu không tự chủ, yếu chân tăng dần. Nên khám sớm nếu đau sau ngã, va đập, kèm sốt, sụt cân không rõ lý do, tiền sử ung thư, đau dữ dội về đêm hoặc không đỡ sau 4 đến 6 tuần.
- Người trên 50 tuổi lần đầu đau lưng, người loãng xương, đang dùng corticoid kéo dài nên đi khám sớm.
- Đau lưng dữ dội đột ngột kèm đau bụng, choáng ở người lớn tuổi cần gọi cấp cứu.
- Đau hông lưng kèm sốt, tiểu buốt có thể là nhiễm trùng thận, cần khám ngay.
Câu hỏi thường gặp
Đau lưng cấp bao lâu thì đỡ?
Phần lớn người bệnh thấy đỡ rõ trong vài ngày đến vài tuần. Nếu sau 4 đến 6 tuần vẫn đau, nên đi khám để đánh giá lại.
Có nên đeo đai lưng khi đau lưng cấp?
Đai lưng có thể giúp dễ chịu trong thời gian ngắn khi phải đi lại, nhưng đeo lâu làm cơ lưng yếu đi. Không nên dùng đai thay cho vận động.
Đau lưng cấp có phải thoát vị đĩa đệm không?
Phần lớn không. Thoát vị đĩa đệm thường gây đau lan xuống chân, tê bì; ngay cả khi có, nhiều trường hợp cũng cải thiện mà không cần mổ.
Có nên đi xoa bóp, bấm huyệt?
Xoa bóp nhẹ có thể giúp giảm đau ngắn hạn. Tránh nắn bẻ mạnh ở nơi không có chuyên môn, nhất là người cao tuổi, người loãng xương.
Tài liệu tham khảo
- Hartvigsen J, et al. What low back pain is and why we need to pay attention. Lancet. 2018. PMID: 29573870.
- Qaseem A, et al. Noninvasive treatments for acute, subacute, and chronic low back pain: a clinical practice guideline from the American College of Physicians. Ann Intern Med. 2017. PMID: 28192789.
- Dahm KT, et al. Advice to rest in bed versus advice to stay active for acute low-back pain and sciatica. Cochrane Database Syst Rev. 2010. PMID: 20556780.
- French SD, et al. Superficial heat or cold for low back pain. Cochrane Database Syst Rev. 2006. PMID: 16437495.
- Machado GC, et al. Efficacy and safety of paracetamol for spinal pain and osteoarthritis: systematic review and meta-analysis. BMJ. 2015. PMID: 25828856.
- Chou R, et al. Diagnostic imaging for low back pain: advice for high-value health care from the American College of Physicians. Ann Intern Med. 2011. PMID: 21282698.
Đọc tiếp
- Thuốc chống viêm không steroid: dùng sao cho an toàn?
- Đau nhức xương khớp khi trời lạnh: vì sao và giảm đau thế nào?
- Phòng té ngã cho người cao tuổi mùa đông
Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sỹ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn của thầy thuốc. Không tự ý dùng thuốc kê đơn; hãy hỏi bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc hay sản phẩm nào, nhất là với trẻ em, phụ nữ có thai, cho con bú và người có bệnh nền.
Tác giả: Ths.Ds. Nguyễn Bá Nghĩa · Cập nhật: 21/11/2026


