Giữ ấm cho trẻ mùa đông đúng cách là mặc nhiều lớp mỏng, thường hơn người lớn một lớp, đội mũ khi ra ngoài và kiểm tra thân nhiệt bằng cách sờ gáy, lưng hoặc ngực thay vì tay chân. Khi ngủ, trẻ cần ấm vừa đủ, không trùm đầu, không ủ quá nóng.
Mục lục
Tóm tắt nhanh
- Trẻ nhỏ mất nhiệt nhanh nhưng cũng dễ bị ủ quá nóng; cả hai đều có hại.
- Mặc nhiều lớp mỏng, hơn người lớn một lớp; sờ gáy, lưng, ngực để đánh giá thay vì tay chân.
- Khi ngủ: nằm ngửa, không trùm đầu, không chăn dày, gối, thú bông; không đặt gần máy sưởi.
- Trẻ lạnh toàn thân, li bì, bú kém, tím tái, thở nhanh hoặc trẻ dưới 3 tháng sốt từ 38 °C cần đi khám ngay.
Mỗi đợt gió mùa về, nhiều ông bà, cha mẹ lo con bị lạnh nên mặc thật nhiều áo, quấn chăn kín và đóng kín cửa. Nhưng trẻ nhỏ không chỉ dễ bị lạnh mà còn dễ bị ủ quá nóng, và cả hai đều có hại. Bài viết hướng dẫn mặc số lớp áo hợp lý, cách kiểm tra con lạnh hay nóng, ngủ an toàn mùa đông và dùng máy sưởi đúng.

Vì sao cần giữ ấm cho trẻ đúng cách?
Trẻ nhỏ, nhất là trẻ sơ sinh, có diện tích da lớn so với cân nặng, lớp mỡ dưới da mỏng và khả năng run để sinh nhiệt còn kém, nên mất nhiệt nhanh hơn người lớn. Trẻ cũng khó thoát nhiệt khi bị quấn quá dày. Giữ ấm cho trẻ là giữ thân nhiệt ổn định.
Tổng quan của Lunze và cộng sự (2013) cho thấy hạ thân nhiệt ở trẻ sơ sinh gặp ở nhiều quốc gia, kể cả vùng khí hậu nóng, và liên quan tăng nguy cơ tử vong. Thân nhiệt bình thường của trẻ khoảng 36,5–37,5 °C theo Tổ chức Y tế Thế giới.
Ở chiều ngược lại, Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (Moon 2022) xếp ủ quá nóng và trùm đầu khi ngủ vào nhóm yếu tố làm tăng nguy cơ đột tử ở trẻ nhũ nhi. Vì vậy mục tiêu không phải càng ấm càng tốt, mà là ấm vừa đủ.

Mặc bao nhiêu lớp áo để giữ ấm cho trẻ?
Nguyên tắc dễ nhớ là cho trẻ mặc nhiều hơn người lớn một lớp trong cùng điều kiện. Nếu bạn thấy dễ chịu với áo dài tay và áo khoác mỏng, trẻ có thể mặc ba lớp mỏng. Nhiều lớp mỏng giữ ấm tốt hơn một áo thật dày và dễ cởi bớt khi vào phòng ấm.
- Lớp trong: áo cotton mềm, thấm mồ hôi, ôm vừa người.
- Lớp giữa: áo nỉ, áo len mỏng giữ nhiệt.
- Lớp ngoài khi ra đường: áo khoác chắn gió, mũ len, tất, găng tay, khăn quàng mềm.
- Trong nhà: cởi bớt áo khoác, mũ ngay khi vào phòng để tránh đổ mồ hôi rồi nhiễm lạnh.
Đầu trẻ chiếm tỷ lệ lớn trên cơ thể nên đội mũ khi ra ngoài giúp giảm mất nhiệt. Tuy nhiên, khi trẻ ngủ trong nhà thì không nên đội mũ, vì đầu là nơi trẻ tỏa nhiệt quan trọng và mũ có thể tụt che mặt.

Làm sao biết trẻ đang lạnh hay quá nóng?
Hãy sờ gáy, lưng hoặc ngực của trẻ. Da ấm, khô là vừa đủ. Da lạnh, trẻ quấy, ít cử động là có thể lạnh. Gáy ướt mồ hôi, da nóng đỏ, thở nhanh, rôm sảy là dấu hiệu ủ quá nóng. Bàn tay, bàn chân hơi lạnh là bình thường ở trẻ nhỏ.
| Dấu hiệu | Có thể đang lạnh | Có thể quá nóng |
|---|---|---|
| Gáy, lưng, ngực | Mát lạnh | Nóng, ẩm mồ hôi |
| Da | Tái, nổi vân tím | Đỏ, nổi rôm |
| Hành vi | Quấy khóc, bú kém, li bì | Bứt rứt, khó ngủ, thở nhanh |
| Cách xử lý | Thêm một lớp, ủ da kề da | Bớt một lớp, mở thoáng phòng |
Nếu nghi trẻ sốt, hãy đo nhiệt độ bằng nhiệt kế thay vì sờ trán. Trẻ đang sốt không nên ủ thêm chăn áo vì sẽ làm thân nhiệt tăng cao hơn.

Giữ ấm cho trẻ khi ngủ thế nào để an toàn?
Khi ngủ, cho trẻ nằm ngửa trên mặt phẳng chắc, mặc quần áo ngủ dài tay hoặc túi ngủ vừa người, không dùng chăn dày, gối, thú bông, đệm quây quanh cũi. Theo Moon (2022), không trùm đầu, không ủ quá nhiều lớp và không dùng túi ngủ có trọng lượng.
- Nếu dùng chăn mỏng: đặt chân trẻ sát cuối giường, chăn chỉ đến ngang ngực, gấp chặt hai bên đệm.
- Nhiệt độ phòng ngủ vừa phải, người lớn mặc áo mỏng thấy dễ chịu là được.
- Cho trẻ ngủ chung phòng nhưng nằm giường riêng sát giường bố mẹ trong những tháng đầu.
- Không cho trẻ ngủ cạnh lò sưởi, đèn sưởi, túi chườm nóng.
Với trẻ sơ sinh nhẹ cân, phương pháp chăm sóc kiểu kangaroo, tức là cho trẻ nằm áp da trên ngực mẹ, giúp giữ ấm rất hiệu quả. Tổng quan Cochrane của Conde-Agudelo (2016) ghi nhận phương pháp này giảm tử vong và hạ thân nhiệt ở trẻ nhẹ cân so với chăm sóc thông thường.

Dùng máy sưởi, điều hòa cho trẻ cần lưu ý gì?
Máy sưởi, điều hòa chế độ sưởi giúp phòng ấm hơn nhưng cần đặt xa giường trẻ, không để chạy suốt đêm ở mức quá nóng và giữ phòng có độ thoáng nhất định. Không đốt than, củi trong phòng kín vì nguy cơ ngộ độc khí CO, có thể gây tử vong cho cả gia đình.
- Đặt máy sưởi cách giường, rèm và chăn ít nhất 1 mét; chọn loại có chế độ tự ngắt khi đổ.
- Không phơi, sấy quần áo trực tiếp trên máy sưởi.
- Không khí sưởi khô có thể làm khô da, khô mũi; có thể đặt chậu nước trong phòng hoặc dùng máy tạo ẩm được vệ sinh sạch.
- Kiểm tra túi chườm, chai nước nóng trước khi đặt gần trẻ vì dễ gây bỏng.
Xem thêm cách nhận biết và xử trí ngộ độc khí CO khi sưởi ấm mùa đông để phòng tai nạn trong gia đình.
Đưa trẻ ra ngoài, đi xe mùa lạnh thế nào?
Khi ra ngoài trời lạnh, mặc thêm áo khoác chắn gió, mũ, khăn, găng, tất và che mặt khỏi gió lùa, nhưng vẫn để thông thoáng mũi miệng. Khi ngồi ghế ô tô, không mặc áo phao dày bên dưới dây đai vì dây sẽ lỏng khi có va chạm; thắt đai trước rồi đắp áo hoặc chăn lên.
Khi đi xe máy, trẻ nhỏ dễ bị gió lạnh thổi thẳng vào mặt và ngực. Nên hạn chế đưa trẻ sơ sinh đi xe máy vào sáng sớm, tối muộn khi trời rét đậm. Nếu bắt buộc, mặc đủ ấm, đội mũ bảo hiểm phù hợp lứa tuổi và đi chậm.
Dân gian hay xoa dầu tràm, dầu gừng vào gan bàn chân, lưng trẻ để giữ ấm. Cách này tạo cảm giác ấm tại chỗ; cần dùng lượng nhỏ, tránh vùng mặt, mũi, niêm mạc và không dùng sản phẩm chứa long não, bạc hà đậm đặc cho trẻ dưới 2 tuổi vì có thể gây kích ứng, khó thở.
Khi nào nên đi khám?
Khi nào nên đi khám: đưa trẻ đi khám ngay nếu trẻ lạnh toàn thân dù đã ủ ấm, li bì, bú kém, da tái hoặc tím, thở nhanh, rút lõm ngực. Trẻ dưới 3 tháng có nhiệt độ từ 38 °C, hoặc dưới 36,5 °C kéo dài, cũng cần được bác sĩ đánh giá sớm.
- Trẻ ho, sốt kèm khó thở, khò khè, bỏ bú.
- Da nổi bọng nước, đỏ rát sau khi tiếp xúc túi chườm, máy sưởi.
- Cả nhà đau đầu, buồn nôn, trẻ lơ mơ khi đang sưởi trong phòng kín: đưa ra chỗ thoáng và gọi 115.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đội mũ cho trẻ sơ sinh khi ngủ không?
Ngay sau sinh tại bệnh viện, trẻ có thể được đội mũ. Khi đã về nhà, ngủ trong phòng ấm vừa phải thì không nên đội mũ để tránh ủ nóng và mũ tụt che mặt.
Tay chân trẻ lạnh có phải trẻ bị lạnh không?
Chưa chắc. Tay chân trẻ nhỏ thường mát hơn thân. Hãy sờ gáy, lưng hoặc ngực để đánh giá chính xác hơn.
Mùa đông có nên tắm cho trẻ hằng ngày không?
Có thể tắm nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió, lau khô và mặc ấm ngay. Ngày quá rét có thể lau người bằng khăn ấm thay cho tắm.
Ủ ấm thật kỹ có giúp trẻ ra mồ hôi mau khỏi cảm không?
Không. Ủ quá nóng làm trẻ mất nước, khó chịu và có thể tăng thân nhiệt. Mặc vừa đủ, cho bú hoặc uống đủ nước là cách chăm sóc phù hợp.
Tài liệu tham khảo
- Moon RY, et al. Sleep-related infant deaths: updated 2022 recommendations for reducing infant deaths in the sleep environment. Pediatrics. 2022. PMID: 35726558.
- Lunze K, et al. The global burden of neonatal hypothermia: systematic review of a major challenge for newborn survival. BMC Med. 2013. PMID: 23369256.
- Conde-Agudelo A, Díaz-Rossello JL. Kangaroo mother care to reduce morbidity and mortality in low birthweight infants. Cochrane Database Syst Rev. 2016. PMID: 27552521.
- World Health Organization. Thermal protection of the newborn: a practical guide. 1997.
Đọc tiếp
- Hạ thân nhiệt ở người cao tuổi và trẻ nhỏ mùa rét: nhận biết và sơ cứu
- Trẻ bị sốt: chăm sóc tại nhà và dấu hiệu cần đi khám
- Viêm tiểu phế quản ở trẻ: chăm sóc tại nhà và khi nào nhập viện
- 6+ cách tăng đề kháng mũi họng cho bé
Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sỹ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn của thầy thuốc. Không tự ý dùng thuốc kê đơn; hãy hỏi bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc hay sản phẩm nào, nhất là với trẻ em, phụ nữ có thai, cho con bú và người có bệnh nền.
Tác giả: Ths.Ds. Nguyễn Bá Nghĩa · Cập nhật: 17/11/2026


