Chảy máu cam mùa hanh khô: xử trí đúng tại nhà

Chảy máu cam mùa hanh khô thường do niêm mạc mũi bị khô, nứt ở vùng mạch máu phía trước vách ngăn. Đa số tự cầm được tại nhà bằng cách ngồi, cúi người ra trước và bóp chặt phần mềm của mũi liên tục 10–15 phút. Cần đi khám nếu máu không cầm hoặc tái phát nhiều lần.

Cứ vào những ngày gió heo may, độ ẩm xuống thấp, quầy thuốc lại có thêm câu hỏi: “Con tôi sáng nào ngủ dậy cũng có máu mũi, có sao không?”. Chảy máu cam trông đáng sợ vì máu chảy nhiều, nhất là ở trẻ nhỏ. Tuy vậy, theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), chảy máu cam thường không phải dấu hiệu của bệnh nghiêm trọng và đa số có thể xử trí tại nhà. Điều quan trọng là xử trí đúng và nhận ra khi nào cần đi khám.

Chảy máu cam là gì và phổ biến đến mức nào?

Chảy máu cam (chảy máu mũi, epistaxis) là máu chảy từ lớp niêm mạc lót trong mũi, thường chỉ ở một bên. Theo hướng dẫn thực hành lâm sàng của Viện Hàn lâm Tai Mũi Họng và Phẫu thuật Đầu cổ Hoa Kỳ (AAO-HNS) năm 2020, ít nhất 60% người dân Mỹ từng bị chảy máu cam.

Cùng hướng dẫn này cho biết chỉ khoảng 6% người bị chảy máu cam cần tìm đến nhân viên y tế. Nói cách khác, phần lớn các đợt chảy máu cam là nhẹ và ngắn. Chảy máu cam chiếm khoảng 0,5% lượt khám cấp cứu và tới một phần ba số ca cấp cứu liên quan tai mũi họng.

NHS cho biết một số nhóm dễ bị chảy máu cam hơn: trẻ em, người lớn trên 45 tuổi, phụ nữ có thai và người bị tăng huyết áp. Nếu bạn thuộc các nhóm này, việc giữ ẩm niêm mạc mũi trong mùa khô càng đáng quan tâm.

Vì sao mùa hanh khô dễ chảy máu cam?

Trong mũi có rất nhiều mạch máu nhỏ nằm sát bề mặt niêm mạc. Theo MedlinePlus của Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ, không khí đi qua mũi có thể làm khô và kích ứng niêm mạc, tạo thành vảy khô; khi vảy bị cạy, xì mạnh hay cọ xát, mạch máu bên dưới dễ vỡ.

MedlinePlus cũng ghi nhận chảy máu cam xảy ra nhiều hơn vào mùa đông, khi virus cảm lạnh lưu hành và không khí trong nhà khô hơn. Ở miền Bắc nước ta, những tháng cuối thu và đầu đông có độ ẩm thấp, cộng thêm thói quen bật điều hòa hoặc máy sưởi suốt đêm, khiến niêm mạc mũi càng dễ khô.

Nếu bạn hay ngủ phòng điều hòa và sáng dậy thấy mũi khô rát, có thể đọc thêm bài nằm điều hòa bị nghẹt mũi, khô mũi. Cơ chế gây khô mũi trong phòng lạnh cũng là một nguyên nhân thường gặp dẫn đến chảy máu cam vào buổi sáng.

Máu chảy ra từ đâu trong mũi?

Theo Cẩm nang Merck dành cho nhân viên y tế, phần lớn chảy máu cam là chảy máu phía trước, xuất phát từ một đám rối mạch máu ở phần trước dưới vách ngăn mũi, gọi là vùng Kiesselbach (điểm mạch Little). Đây là vùng niêm mạc mỏng, nằm ngay chỗ không khí đi vào nên dễ khô.

Chảy máu phía sau ít gặp hơn nhưng nghiêm trọng hơn. Merck cho biết loại này thường gặp ở người có xơ vữa mạch máu, rối loạn đông máu hoặc từng phẫu thuật mũi xoang. Máu thường chảy nhiều, có thể chảy xuống họng và khó cầm bằng cách bóp mũi thông thường.

Đặc điểm	Chảy máu phía trước	Chảy máu phía sau
Mức độ gặp	Phần lớn các trường hợp	Ít gặp hơn
Vị trí	Vùng Kiesselbach, phần trước vách ngăn	Phần sau vách ngăn, cuốn mũi
Đối tượng hay gặp	Trẻ em, người lớn khi mũi khô	Người lớn tuổi, có bệnh mạch máu, rối loạn đông máu
Xử trí ban đầu	Bóp mũi thường cầm được	Thường cần can thiệp tại cơ sở y tế

Ngoài hanh khô, chảy máu cam còn do đâu?

Theo Merck, hai nguyên nhân thường gặp nhất là chấn thương tại chỗ như ngoáy mũi, xì mũi mạnh, và niêm mạc mũi bị khô. MedlinePlus bổ sung các yếu tố kích ứng như dị ứng, cảm lạnh, hắt hơi, viêm xoang và dùng quá nhiều thuốc xịt thông mũi co mạch.

• Viêm mũi, dị ứng: niêm mạc sưng, hắt hơi, xì mũi liên tục làm mạch máu dễ tổn thương. Xem thêm bài viêm mũi dị ứng.
• Thuốc: theo MedlinePlus, thuốc chống đông như warfarin, thuốc chống kết tập tiểu cầu như clopidogrel hoặc aspirin có thể gây hoặc làm nặng chảy máu cam.
• Dị vật trong mũi: hay gặp ở trẻ nhỏ; Merck mô tả dấu hiệu chảy máu tái diễn kèm dịch mũi hôi ở một bên.
• Chấn thương, lệch vách ngăn, phẫu thuật mũi xoang.
• Bệnh lý ít gặp: rối loạn đông máu, bệnh gan, giãn mao mạch xuất huyết di truyền, khối u mũi xoang.

Về tăng huyết áp, Merck nhận định huyết áp cao có thể góp phần khiến chảy máu kéo dài khi đã xảy ra, nhưng hiếm khi tự nó gây chảy máu cam. Vì vậy, người có tăng huyết áp bị chảy máu cam nên đo lại huyết áp và trao đổi với bác sĩ về việc kiểm soát bệnh.

Cầm máu cam tại nhà đúng cách như thế nào?

NHS hướng dẫn: ngồi xuống, cúi người và đầu hơi ra trước, há miệng; dùng ngón cái và ngón trỏ bóp chặt phần mềm của mũi ngay trên lỗ mũi trong 10–15 phút và thở bằng miệng. Hướng dẫn AAO-HNS cũng khuyến cáo ép chặt, liên tục vào một phần ba dưới của mũi ít nhất 5 phút.

1. Bình tĩnh, ngồi thẳng, cúi người ra trước. Tư thế này giúp máu chảy ra ngoài thay vì xuống họng.
2. Bóp đúng chỗ: phần mềm của mũi, phía dưới sống mũi cứng, sao cho hai cánh mũi khép lại.
3. Giữ liên tục, không thả ra để kiểm tra. MedlinePlus nhấn mạnh chờ ít nhất 10 phút trước khi kiểm tra máu đã cầm chưa.
4. Thở bằng miệng, nhổ máu ra thay vì nuốt, vì nuốt nhiều máu có thể gây buồn nôn, nôn.
5. Có thể chườm lạnh lên sống mũi bằng túi đá bọc khăn. NHS lưu ý bằng chứng cho cách này chưa mạnh.
6. Nếu vẫn chảy, lặp lại thêm một lượt bóp mũi. Máu kéo dài quá 10–15 phút cần đến cơ sở y tế.

MedlinePlus cho biết nếu máu vẫn chảy, thuốc xịt mũi co mạch đôi khi được dùng để co các mạch máu nhỏ. Tuy nhiên, đây là thuốc có thể gây hại khi dùng kéo dài và không phù hợp với mọi người, nhất là trẻ nhỏ. Chỉ dùng khi được bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn.

Những sai lầm nào khiến máu chảy lâu hơn?

Sai lầm phổ biến nhất là ngửa đầu ra sau. Máu khi đó chảy xuống họng, người bệnh nuốt máu, dễ sặc hoặc buồn nôn, trong khi máu vẫn chưa cầm. Cả NHS và MedlinePlus đều hướng dẫn ngồi cúi người ra trước, và MedlinePlus khuyên không nên nằm khi đang chảy máu cam.

• Bóp sai vị trí: bóp vào sống mũi cứng không ép được vùng mạch máu phía trước.
• Thả tay liên tục để xem: cục máu đông chưa kịp hình thành đã bị phá.
• Nhét giấy, bông vào sâu trong mũi: MedlinePlus khuyên không tự nhét gạc vào mũi; khi rút ra dễ làm bong cục máu đông.
• Xì mũi ngay sau khi máu cầm: dễ gây chảy lại.
• Tự ngừng thuốc chống đông: không được tự ý ngừng; hãy liên hệ bác sĩ điều trị.

Dân gian có nhiều mẹo như giơ cao tay bên mũi chảy máu, buộc chỉ vào ngón tay, đắp lá ngải cứu vò nát lên mũi hoặc nhỏ nước lá vào mũi. Các mẹo giơ tay, buộc chỉ an toàn nhưng chưa có bằng chứng giúp cầm máu; không nên nhét lá vào mũi vì có thể gây kích ứng, nhiễm khuẩn. Cách đáng tin cậy vẫn là bóp mũi đúng kỹ thuật.

Sau khi máu cầm cần làm gì để không chảy lại?

Sau khi máu cầm, cục máu đông còn rất mỏng manh. NHS khuyên trong 24 giờ tiếp theo nên tránh xì mũi, ngoáy mũi, uống đồ nóng hoặc rượu bia, mang vác nặng, tập luyện gắng sức, bóc vảy trong mũi và tránh nằm thẳng.

MedlinePlus cũng khuyên tránh hít mạnh hoặc xì mũi trong vài giờ sau đợt chảy máu. Khi cần hắt hơi, nên há miệng để giảm áp lực trong mũi. Với trẻ nhỏ, cha mẹ nên cắt ngắn móng tay cho trẻ và nhẹ nhàng nhắc trẻ không ngoáy mũi.

Phòng chảy máu cam mùa hanh khô bằng cách nào?

Nguyên tắc chính là giữ ẩm cho niêm mạc mũi. MedlinePlus gợi ý giữ nhà mát, dùng máy tạo độ ẩm, xịt nước muối sinh lý và bôi gel giữ ẩm gốc nước vào mũi trong mùa đông. Hướng dẫn AAO-HNS cũng nêu chất giữ ẩm, bôi trơn là một lựa chọn khi đã xác định điểm chảy máu.

• Tăng độ ẩm phòng ngủ: dùng máy tạo ẩm, vệ sinh máy thường xuyên để tránh nấm mốc; không để điều hòa quá lạnh, thổi thẳng vào mặt.
• Xịt hoặc nhỏ nước muối sinh lý vài lần mỗi ngày. Hướng dẫn chi tiết ở bài vệ sinh mũi hàng ngày tại nhà.
• Bôi một lớp mỏng chất giữ ẩm ở mặt trong lỗ mũi trước khi ngủ, theo tư vấn của dược sĩ.
• Uống đủ nước, ăn nhiều rau quả trong mùa khô.
• Không lạm dụng thuốc xịt thông mũi co mạch. Nếu bị nghẹt mũi kéo dài, tham khảo bài cách hết nghẹt mũi tại nhà.
• Điều trị tốt viêm mũi dị ứng để giảm hắt hơi, xì mũi liên tục.

Với trẻ nhỏ hay chảy máu cam vào mùa khô, rửa mũi đúng cách cũng giúp làm mềm vảy khô. Cha mẹ có thể xem bài cách rửa mũi cho trẻ bằng nước muối sinh lý, chú ý thao tác nhẹ nhàng, không đưa dụng cụ sâu vào mũi.

Trẻ em và bà bầu bị chảy máu cam có gì khác?

Trẻ em là nhóm hay bị chảy máu cam nhất, thường do ngoáy mũi và mũi khô. Tuy vậy, NHS khuyên đưa trẻ dưới 2 tuổi bị chảy máu cam đi khám, vì ở lứa tuổi này chảy máu cam ít gặp hơn và cần loại trừ chấn thương hoặc bệnh lý khác.

Với trẻ lớn, cha mẹ áp dụng đúng các bước như người lớn: cho trẻ ngồi, cúi ra trước, bóp mũi giúp trẻ và trấn an trẻ thở bằng miệng. Nếu trẻ chảy máu một bên kèm dịch mũi có mùi hôi, cần nghĩ đến dị vật trong mũi và đưa trẻ đi khám tai mũi họng.

NHS xếp phụ nữ có thai vào nhóm dễ bị chảy máu cam hơn. Cách cầm máu không khác người thường. Tuy nhiên, bà bầu không nên tự dùng thuốc xịt co mạch hay thuốc cầm máu, và nên báo bác sĩ sản khoa nếu chảy máu cam thường xuyên, kèm nhức đầu, phù hoặc huyết áp cao.

Khi nào chảy máu cam cần đi khám ngay?

Theo NHS, cần đến cấp cứu nếu chảy máu kéo dài quá 10–15 phút, máu chảy quá nhiều, nuốt nhiều máu gây nôn, chảy máu sau va đập vùng đầu, cảm thấy yếu, chóng mặt hoặc khó thở. NHS lưu ý người bệnh không nên tự lái xe đi cấp cứu.

Tại cơ sở y tế, bác sĩ sẽ tìm điểm chảy máu. Theo NHS, nếu thấy rõ điểm chảy máu, bác sĩ có thể đốt bằng que hóa chất để bịt mạch; nếu không, có thể nhét gạc hoặc bấc chuyên dụng vào mũi. Hướng dẫn AAO-HNS khuyến cáo khám nội soi mũi khi chảy máu tái phát dù đã điều trị, hoặc tái phát một bên.

AAO-HNS cũng khuyến cáo bác sĩ đánh giá giãn mao mạch ở mũi, miệng cho người bị chảy máu cam hai bên tái diễn hoặc gia đình có người bị tương tự, để phát hiện hội chứng giãn mao mạch xuất huyết di truyền. Đây là lý do không nên chủ quan khi chảy máu cam lặp lại nhiều lần.

Câu hỏi thường gặp

Chảy máu cam nên làm gì đầu tiên?

Ngồi xuống, cúi người ra trước, bóp chặt phần mềm của mũi bằng hai ngón tay trong 10–15 phút và thở bằng miệng. Không ngửa đầu ra sau, không thả tay ra giữa chừng để kiểm tra.

Chảy máu cam có phải do nóng trong người?

Không có bằng chứng khoa học cho khái niệm “nóng trong” gây chảy máu cam. Các nguồn y khoa như Merck và MedlinePlus nêu nguyên nhân thường gặp là niêm mạc mũi khô và tổn thương tại chỗ do ngoáy mũi, xì mũi mạnh, viêm mũi.

Chảy máu cam có phải thiếu chất?

Phần lớn chảy máu cam không do thiếu chất. Tuy nhiên, chảy máu cam tái phát nhiều lần kèm dễ bầm tím, chảy máu chân răng hoặc mệt mỏi, da xanh cần đi khám để kiểm tra công thức máu và chức năng đông máu.

Trẻ hay chảy máu cam về đêm có nguy hiểm không?

Thường gặp nhất là do không khí phòng ngủ khô và trẻ ngoáy mũi khi ngủ. Hãy tăng độ ẩm phòng, giữ ẩm mũi cho trẻ. Đưa trẻ đi khám nếu dưới 2 tuổi, chảy máu tái phát nhiều lần hoặc kèm dấu hiệu bất thường.

Tài liệu tham khảo

1. Tunkel DE, Anne S, Payne SC, et al. Clinical Practice Guideline: Nosebleed (Epistaxis). Otolaryngol Head Neck Surg. 2020;162(1_suppl):S1–S38. doi:10.1177/0194599819890327.
2. NHS. Nosebleed. nhs.uk.
3. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Nosebleed. Cập nhật 28/07/2025.
4. Fried MP. Epistaxis. Merck Manual Professional Edition. 2025.

Đọc tiếp

• Nguyên nhân nằm điều hoà bị nghẹt mũi, khô mũi và cách xử lý nhanh hết
• Hướng dẫn cách vệ sinh mũi hàng ngày tại nhà sạch sẽ, an toàn
• Viêm mũi dị ứng: Nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và cách điều trị
• Cách hết nghẹt mũi nhanh chóng tại nhà an toàn và hiệu quả ngay lập tức

Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sỹ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.

Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn của thầy thuốc. Không tự ý dùng thuốc kê đơn; hãy hỏi bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc hay sản phẩm nào, nhất là với trẻ em, phụ nữ có thai, cho con bú và người có bệnh nền.

Tác giả: Ths.Ds. Nguyễn Bá Nghĩa · Cập nhật: 03/11/2026