Không phải ai cũng trở thành “mục tiêu” yêu thích của muỗi. Có người chỉ ngồi yên một lúc đã bị đốt liên tục, trong khi người bên cạnh gần như không hề hấn gì. Sự khác biệt này khiến nhiều người đặt câu hỏi liệu cơ địa, đặc biệt là nhóm máu, có thực sự ảnh hưởng đến việc muỗi lựa chọn đối tượng hay không.
Mục lục
Dưới góc nhìn khoa học, nhóm máu đúng là một yếu tố có liên quan. Tuy nhiên, đó không phải là nguyên nhân duy nhất. Bài viết dưới đây sẽ phân tích rõ cơ chế và các yếu tố thực sự khiến bạn dễ bị muỗi “để ý” hơn người khác.
Những yếu tố khác khiến muỗi dễ “chọn” bạn
Ngoài nhóm máu, muỗi còn bị hấp dẫn bởi nhiều tín hiệu sinh học và yếu tố môi trường khác.
- CO₂ (Carbon Dioxide): Muỗi có thể phát hiện CO₂ từ khoảng cách khá xa. Người cao lớn, vừa vận động hoặc có nhịp thở nhanh thường thải ra nhiều CO₂ hơn, vì vậy dễ lọt vào “tầm ngắm”.
- Mùi cơ thể: Mùi đặc trưng trên da hình thành từ các hợp chất như amoniac, axit lactic, axit uric… Khi kết hợp với vi khuẩn trên da, chúng tạo thành tín hiệu mùi mà muỗi có thể nhận biết.
- Hệ vi sinh trên da: Mỗi người sở hữu một hệ vi sinh khác nhau. Sự khác biệt này ảnh hưởng đến mùi cơ thể và có thể khiến một số người thu hút muỗi hơn những người khác.
- Thân nhiệt: Muỗi có cảm biến nhiệt giúp xác định vùng da ấm. Người đang nóng, sốt hoặc vừa vận động xong thường bị đốt nhiều hơn.
- Màu sắc quần áo: Trang phục tối màu như đen, đỏ sẫm hoặc cam đậm có xu hướng thu hút muỗi nhiều hơn so với quần áo sáng màu, đặc biệt trong điều kiện ánh sáng yếu.
- Yếu tố di truyền: Một số đặc điểm liên quan đến mùi cơ thể, mức độ tiết mồ hôi hay cấu trúc vi sinh da có thể mang tính di truyền. Tuy nhiên, mối liên hệ này vẫn đang được nghiên cứu thêm và chưa có kết luận tuyệt đối.
Nhóm máu nào hay bị muỗi đốt?
Một số nghiên cứu khoa học ghi nhận rằng người mang nhóm máu O có xu hướng bị muỗi đốt nhiều hơn so với nhóm A hoặc B.
Cụ thể, nghiên cứu đăng trên Journal of Medical Entomology cho thấy muỗi cái Aedes albopictus có xu hướng lựa chọn người nhóm O nhiều hơn trong điều kiện thí nghiệm. Theo các nhà khoa học, điều này có thể liên quan đến việc một số người tiết ra kháng nguyên nhóm máu (ABH) qua da, và muỗi có khả năng phản ứng với các phân tử này.
Tuy nhiên, cần nhìn nhận kết quả một cách thận trọng:
- Nghiên cứu chỉ thực hiện trên 64 tình nguyện viên
- Chỉ khảo sát một loài muỗi
- Nhóm máu không phải yếu tố duy nhất quyết định việc muỗi lựa chọn mục tiêu
Một số nghiên cứu khác cũng ghi nhận xu hướng tương tự ở loài Aedes aegypti, nhưng bằng chứng chưa hoàn toàn thống nhất do khác biệt về loài muỗi, môi trường nghiên cứu và cỡ mẫu còn hạn chế.
Đối tượng dễ bị muỗi đốt
Thực tế, không phải ai cũng thu hút muỗi ở mức độ như nhau. Một số nhóm người có nguy cơ bị đốt cao hơn do đặc điểm sinh lý riêng.
Phụ nữ mang thai
Phụ nữ đang mang thai được ghi nhận là nhóm dễ bị muỗi tấn công hơn bình thường. Một nghiên cứu công bố trên Oxford Academic cho thấy trong thí nghiệm quan sát ở cự ly gần, thai phụ thu hút muỗi nhiều hơn so với phụ nữ không mang thai.
Loài muỗi sử dụng trong nghiên cứu là Anopheles — nhóm muỗi có khả năng truyền bệnh sốt rét. Khi bố trí nằm màn riêng biệt, các nhà khoa học nhận thấy muỗi có xu hướng xâm nhập vào màn của phụ nữ mang thai nhiều hơn.
Nguyên nhân có thể liên quan đến:
- Lượng CO₂ thải ra cao hơn
- Thân nhiệt tăng nhẹ
- Thay đổi sinh lý trong thai kỳ
Vì vậy, phụ nữ mang thai cần đặc biệt chú ý các biện pháp phòng ngừa muỗi đốt để giảm nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm.
Người thường xuyên vận động
Những người hay tập luyện thể thao hoặc lao động nặng cũng dễ trở thành mục tiêu của muỗi.
Đặc điểm thường gặp:
- Thở mạnh và thải nhiều CO₂
- Cơ thể tiết nhiều mồ hôi
- Nhiệt độ da tăng trong và sau khi vận động
Các yếu tố này kết hợp lại tạo thành “tín hiệu” thu hút muỗi mạnh hơn so với trạng thái nghỉ ngơi bình thường.
Cách phòng ngừa muỗi đốt hiệu quả
Để hạn chế nguy cơ bị muỗi đốt và phòng các bệnh truyền nhiễm, bạn nên kết hợp nhiều biện pháp cùng lúc:
- Phun thuốc diệt muỗi đúng cách: Vào thời điểm muỗi hoạt động mạnh (sáng sớm, chiều tối), có thể phun thuốc quanh khu vực sinh sống. Nên chọn sản phẩm nằm trong danh mục khuyến cáo của Bộ Y tế và sử dụng theo đúng hướng dẫn để đảm bảo an toàn.
- Mặc quần áo kín khi ra ngoài: Ưu tiên áo dài tay, quần dài, đặc biệt khi ra ngoài vào sáng sớm hoặc chiều tối – thời điểm muỗi hoạt động nhiều.
- Giữ vệ sinh cơ thể: Tắm rửa hằng ngày giúp giảm mùi cơ thể, hạn chế vi sinh vật trên da và hạ bớt thân nhiệt sau vận động, từ đó giảm khả năng thu hút muỗi.
- Phát quang bụi rậm quanh nhà: Bụi rậm, góc tối ẩm thấp là nơi muỗi trú ẩn. Dọn dẹp gọn gàng giúp hạn chế nơi sinh sống của chúng.
- Loại bỏ nước đọng: Ao tù, vật chứa nước lâu ngày, lốp xe cũ, chậu cây… là môi trường lý tưởng cho ấu trùng phát triển. Cần khơi thông, đậy kín hoặc loại bỏ các vật chứa nước không cần thiết.
- Ngủ màn kể cả ban ngày: Một số loài muỗi vằn truyền sốt xuất huyết (như chi Aedes) hoạt động mạnh vào ban ngày. Vì vậy, nên nằm màn cả khi ngủ trưa.
Muỗi lựa chọn “mục tiêu” dựa trên nhiều yếu tố như nhóm máu, lượng CO₂ thải ra, mùi cơ thể, thân nhiệt và cả môi trường sống xung quanh. Trong đó, nhóm máu O có thể dễ bị đốt hơn theo một số nghiên cứu, nhưng đây không phải yếu tố quyết định tuyệt đối.
Quan trọng nhất vẫn là chủ động phòng ngừa bằng cách giữ vệ sinh môi trường, bảo vệ cơ thể và hạn chế các điều kiện thu hút muỗi. Điều này không chỉ giúp giảm ngứa ngáy khó chịu mà còn góp phần phòng tránh các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do muỗi gây ra.
