Uống vitamin C đều đặn không giúp phần lớn người khỏe mạnh tránh được cảm lạnh, nhưng có thể rút ngắn thời gian bị cảm một chút. Uống khi đã có triệu chứng chưa thấy lợi ích rõ. Ăn đủ rau quả thường đã đủ nhu cầu; liều cao kéo dài có thể gây hại cho một số người.
Mục lục
- Vitamin C có vai trò gì với hệ miễn dịch?
- Uống vitamin C đều đặn có giúp phòng cảm lạnh không?
- Ai có thể được lợi khi uống vitamin C đều đặn?
- Đã bị cảm rồi mới uống vitamin C có tác dụng không?
- Mỗi ngày cần bao nhiêu vitamin C?
- Uống vitamin C liều cao có an toàn không?
- Muốn ít bị cảm lạnh mùa lạnh nên làm gì?
- Khi nào nên đi khám?
- Câu hỏi thường gặp
Tóm tắt nhanh
- Ở cộng đồng, uống vitamin C đều đặn hầu như không giảm nguy cơ bị cảm (RR 0,97; Cochrane 2013).
- Uống đều từ trước giúp cảm ngắn hơn khoảng 8% ở người lớn, 14% ở trẻ em; bắt đầu khi đã ốm chưa thấy lợi ích ổn định.
- Người lớn cần khoảng 75–90 mg mỗi ngày, ăn rau quả tươi thường đã đủ; không vượt 2.000 mg.
- Người có tiền sử sỏi thận, bệnh thận, ứ sắt cần hỏi bác sĩ trước khi uống viên bổ sung.
Mỗi khi trời trở lạnh, viên sủi vitamin C lại bán chạy. Nhiều gia đình cho cả nhà uống mỗi ngày với hy vọng không ai bị cảm. Bài viết tóm tắt các tổng quan nghiên cứu lớn về vitamin C và cảm lạnh, ai có thể được lợi, nhu cầu mỗi ngày là bao nhiêu và khi nào cần thận trọng với liều cao.

Vitamin C có vai trò gì với hệ miễn dịch?
Vitamin C là vitamin tan trong nước, cơ thể người không tự tổng hợp được nên phải lấy từ thức ăn. Vitamin C tham gia chống oxy hóa, giúp tạo collagen cho da và niêm mạc, hỗ trợ hoạt động của bạch cầu. Thiếu vitamin C nặng gây bệnh scorbut với chảy máu chân răng, vết thương lâu lành.
Vì vitamin C cần cho tế bào miễn dịch, nhiều người suy luận rằng uống càng nhiều thì càng ít ốm. Tuy nhiên, khi cơ thể đã đủ vitamin C, lượng dư thừa phần lớn được thải qua nước tiểu. Câu hỏi thực tế là uống thêm có làm thay đổi số lần bị cảm hay không, và câu trả lời phải dựa vào thử nghiệm lâm sàng.

Uống vitamin C đều đặn có giúp phòng cảm lạnh không?
Với người bình thường, hầu như không. Tổng quan Cochrane của Hemilä và Chalker (2013) gộp các thử nghiệm ở cộng đồng với 10.708 người cho thấy uống vitamin C đều đặn, từ 0,2 g mỗi ngày trở lên, chỉ làm thay đổi nguy cơ bị cảm không đáng kể, tỷ số nguy cơ khoảng 0,97.
Nói cách khác, nguy cơ bị cảm chỉ giảm khoảng 3% tương đối, khoảng tin cậy chạm mức không khác biệt, nên gần như không có ý nghĩa thực tế. Nhóm tác giả kết luận việc mọi người uống vitamin C hằng ngày để phòng cảm lạnh là không có cơ sở.
Điểm đáng chú ý là cùng tổng quan này ghi nhận khi uống đều đặn từ trước, thời gian bị cảm ngắn hơn khoảng 8% ở người lớn và 14% ở trẻ em. Với một đợt cảm kéo dài 7 ngày, mức giảm 8% tương ứng khoảng nửa ngày, có ý nghĩa nhưng không lớn.
Ai có thể được lợi khi uống vitamin C đều đặn?
Nhóm được lợi rõ là người chịu gắng sức thể lực rất nặng trong thời gian ngắn. Năm thử nghiệm với 598 vận động viên chạy marathon, trượt tuyết và binh sĩ tập luyện ở vùng cận Bắc Cực cho thấy uống vitamin C giảm khoảng một nửa nguy cơ bị cảm, tỷ số nguy cơ 0,48 (Hemilä 2013).
- Người tập luyện cường độ rất cao, thi đấu thể thao sức bền trong điều kiện lạnh.
- Người ăn rất ít rau quả, người cao tuổi ăn uống kém, có nguy cơ thiếu vitamin C thật sự.
- Người hút thuốc lá: nhu cầu vitamin C cao hơn người không hút khoảng 35 mg mỗi ngày theo khuyến nghị của Mỹ.
Với người hút thuốc, bỏ thuốc mang lại lợi ích lớn hơn nhiều so với uống thêm vitamin. Người tập thể dục vừa phải, đều đặn, cũng ít bị ốm vặt hơn; mức vận động hợp lý có trong bài tập thể dục và miễn dịch: vận động bao nhiêu là vừa?.
Đã bị cảm rồi mới uống vitamin C có tác dụng không?
Bằng chứng hiện có chưa cho thấy lợi ích nhất quán. Trong tổng quan của Hemilä (2013), bảy so sánh với 3.249 đợt cảm, trong đó vitamin C chỉ bắt đầu khi đã có triệu chứng, không cho thấy tác dụng ổn định lên thời gian hay mức độ nặng của cảm lạnh.
Phân tích gộp năm 2023 của Hemilä và Chalker trên 10 thử nghiệm ngẫu nhiên mù đôi ghi nhận vitamin C làm giảm mức độ nặng của cảm lạnh khoảng 15% so với giả dược, rõ hơn ở các triệu chứng nặng. Tuy vậy, kết quả này chưa đủ để khuyên mọi người tự uống liều cao khi vừa bị cảm.
Khi đã bị cảm, nghỉ ngơi, uống đủ nước, giữ ấm và dùng thuốc hạ sốt, giảm đau đúng liều khi cần vẫn là chính. Người đang dùng thuốc huyết áp, tiểu đường, chống đông nên đọc thêm bài bị cảm khi đang uống thuốc bệnh nền: nên làm gì, tránh gì?.

Mỗi ngày cần bao nhiêu vitamin C?
Theo khuyến nghị của Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ, người trưởng thành cần khoảng 75 mg vitamin C mỗi ngày với nữ và 90 mg với nam, người hút thuốc cộng thêm 35 mg. Một quả cam cỡ vừa cung cấp khoảng 70 mg, nên ăn rau quả tươi mỗi ngày thường đã đủ nhu cầu.
| Thực phẩm (khẩu phần) | Vitamin C ước tính |
|---|---|
| Ớt chuông đỏ sống, nửa chén | Khoảng 95 mg |
| Cam, 1 quả vừa | Khoảng 70 mg |
| Kiwi, 1 quả vừa | Khoảng 64 mg |
| Bông cải xanh nấu chín, nửa chén | Khoảng 51 mg |
| Dâu tây, nửa chén | Khoảng 49 mg |
Ổi, bưởi, quýt, rau ngót, rau cải cũng là nguồn vitamin C dồi dào, dễ tìm ở Việt Nam. Vitamin C dễ mất khi đun lâu, nên rau chỉ cần nấu vừa chín, trái cây ăn tươi. Mức uống tối đa được khuyến nghị cho người lớn là 2.000 mg mỗi ngày, vượt mức này dễ gây tác dụng không mong muốn.

Uống vitamin C liều cao có an toàn không?
Liều vượt 2.000 mg mỗi ngày có thể gây tiêu chảy, buồn nôn, đau bụng. Dùng kéo dài còn liên quan đến nguy cơ sỏi thận ở nam giới. Nghiên cứu theo dõi nam giới Thụy Điển của Thomas và cộng sự (2013) ghi nhận người dùng viên vitamin C có nguy cơ sỏi thận cao hơn rõ rệt so với người không dùng.
- Người có tiền sử sỏi thận, bệnh thận mạn: hỏi bác sĩ trước khi dùng viên bổ sung.
- Người bị bệnh ứ sắt (hemochromatosis): vitamin C làm tăng hấp thu sắt, cần thận trọng.
- Người tăng huyết áp, suy tim: viên sủi thường chứa natri, nên đọc nhãn và hỏi dược sĩ.
- Trẻ em, phụ nữ có thai, cho con bú: chỉ dùng theo liều khuyến nghị, không tự dùng liều cao.
Nếu muốn uống viên bổ sung, chọn liều thấp gần nhu cầu hằng ngày và hỏi dược sĩ khi đang dùng thuốc khác. Các vi chất khác như vitamin D, kẽm được phân tích trong bài vitamin D và kẽm có tăng miễn dịch không? Bằng chứng nói gì.

Muốn ít bị cảm lạnh mùa lạnh nên làm gì?
Các biện pháp có bằng chứng tốt hơn viên vitamin C gồm rửa tay bằng xà phòng, ngủ đủ giấc, không hút thuốc, vận động đều, ăn đa dạng rau quả và tiêm vắc xin cúm hằng năm cho nhóm nguy cơ. Đây là nền tảng phòng bệnh đường hô hấp mùa lạnh.
- Ngủ 7 đến 9 tiếng mỗi đêm; ngủ ít làm dễ ốm hơn, xem bài giấc ngủ và miễn dịch: ngủ ít có làm dễ ốm hơn không?.
- Rửa tay trước khi ăn, sau khi về nhà, sau khi xì mũi.
- Che miệng khi ho, hắt hơi; đeo khẩu trang ở nơi đông người khi đang có dịch.
- Ăn ít nhất năm phần rau quả mỗi ngày thay vì phụ thuộc viên uống.
Khi nào nên đi khám?
Khi nào nên đi khám: phần lớn cảm lạnh tự khỏi sau 7 đến 10 ngày. Nên đi khám nếu sốt cao trên 3 ngày, khó thở, đau ngực, ho kéo dài trên 3 tuần, đau tai, đau mặt nhiều, hoặc triệu chứng đỡ rồi lại nặng lên. Người cao tuổi, người có bệnh nền nên đi khám sớm hơn.
- Trẻ dưới 3 tháng có sốt, trẻ bỏ bú, li bì, thở nhanh cần được khám ngay.
- Đau quặn vùng thắt lưng, tiểu ra máu khi đang uống vitamin C liều cao: ngừng uống và đi khám.
Câu hỏi thường gặp
Nên uống vitamin C vào lúc nào trong ngày?
Có thể uống sau bữa ăn để giảm khó chịu dạ dày. Thời điểm không làm thay đổi đáng kể tác dụng, quan trọng hơn là không vượt liều khuyến nghị.
Uống vitamin C buổi tối có sao không?
Thường không sao. Chưa có bằng chứng vitamin C gây mất ngủ; tuy nhiên viên sủi uống tối có thể làm một số người đầy bụng hoặc phải dậy đi tiểu.
Trẻ em có nên uống vitamin C mỗi ngày để phòng cảm?
Trẻ ăn đủ rau quả thường không cần. Nếu trẻ biếng ăn kéo dài hay ốm nhiều, hãy hỏi bác sĩ nhi để tìm nguyên nhân thay vì tự cho uống viên bổ sung.
Uống nước cam có thay được viên vitamin C không?
Một ly nước cam ép tươi cung cấp lượng vitamin C tương đương nhu cầu một ngày, nhưng có nhiều đường; ăn cả múi cam có thêm chất xơ.
Tài liệu tham khảo
- Hemilä H, Chalker E. Vitamin C for preventing and treating the common cold. Cochrane Database Syst Rev. 2013. PMID: 23440782.
- Hemilä H, Chalker E. Vitamin C reduces the severity of common colds: a meta-analysis. BMC Public Health. 2023. PMID: 38082300.
- Thomas LD, et al. Ascorbic acid supplements and kidney stone incidence among men: a prospective study. JAMA Intern Med. 2013. PMID: 23381591.
- National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. Vitamin C: fact sheet for health professionals. 2024.
Đọc tiếp
- Vitamin D và kẽm có tăng miễn dịch không? Bằng chứng nói gì
- Giấc ngủ và miễn dịch: ngủ ít có làm dễ ốm hơn không?
- Bị cảm khi đang uống thuốc bệnh nền: nên làm gì, tránh gì?
Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sỹ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn của thầy thuốc. Không tự ý dùng thuốc kê đơn; hãy hỏi bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc hay sản phẩm nào, nhất là với trẻ em, phụ nữ có thai, cho con bú và người có bệnh nền.
Tác giả: Ths.Ds. Nguyễn Bá Nghĩa · Cập nhật: 21/11/2026


