Viêm phế quản cấp là tình trạng viêm đường dẫn khí lớn trong phổi, phần lớn do virus, gây ho kéo dài khoảng hai đến ba tuần. Bệnh thường tự khỏi, kháng sinh hầu như không giúp ho hết nhanh hơn. Nghỉ ngơi, uống đủ nước, giảm triệu chứng và theo dõi dấu hiệu nặng là việc cần làm.
Mục lục
Tóm tắt nhanh
- Viêm phế quản cấp phần lớn do virus, ho trung bình khoảng 17,8 ngày (Ebell 2013).
- Kháng sinh chỉ rút ngắn ho khoảng nửa ngày nhưng tăng tác dụng không mong muốn (Cochrane 2017).
- Nghỉ ngơi, uống đủ nước ấm, mật ong cho người từ 1 tuổi, tránh khói thuốc.
- Khó thở, đau ngực, sốt cao quá 3 ngày, ho ra máu, ho quá 3 tuần cần đi khám.
Sau một đợt cảm lạnh đầu mùa đông, nhiều người hết sốt, hết sổ mũi nhưng cơn ho cứ dai dẳng cả tuần, có khi kèm đờm vàng. Không ít người sốt ruột tự mua kháng sinh vì nghĩ “ho lâu là nhiễm khuẩn”. Bài viết giải thích viêm phế quản cấp là gì, vì sao ho kéo dài, khi nào kháng sinh thật sự cần và dấu hiệu nào phải đi khám.

Viêm phế quản cấp là gì?
Viêm phế quản cấp là tình trạng niêm mạc khí quản và phế quản lớn bị viêm, sưng, tăng tiết đờm, gây ho, có thể kèm đờm, đau rát ngực khi ho. Bệnh không có dấu hiệu viêm phổi. Theo Kinkade và Long (2016), phần lớn trường hợp do virus đường hô hấp như virus cúm, virus cảm lạnh, RSV.
Khi virus xâm nhập, lớp tế bào lót đường thở bị tổn thương, lông chuyển hoạt động kém, đường thở trở nên nhạy cảm. Chỉ cần hít không khí lạnh, khói thuốc, bụi hay nói nhiều là cơn ho bùng lên. Đó là lý do ho có thể kéo dài nhiều ngày sau khi virus đã bị cơ thể đào thải.
Đờm vàng hoặc xanh không đồng nghĩa với nhiễm vi khuẩn. Màu đờm chủ yếu do tế bào bạch cầu và men của chúng tạo ra trong phản ứng viêm, gặp cả khi nhiễm virus. Vì vậy, màu đờm đơn thuần không phải căn cứ để dùng kháng sinh.

Viêm phế quản cấp ho bao lâu thì hết?
Ho do viêm phế quản cấp thường kéo dài khoảng hai đến ba tuần. Một tổng quan của Ebell và cộng sự (2013) cho thấy thời gian ho trung bình trong các nghiên cứu là 17,8 ngày, trong khi nhiều người nghĩ chỉ khoảng một tuần. Chênh lệch này khiến người bệnh lo lắng, tìm đến kháng sinh sớm.
- Vài ngày đầu: có thể sốt nhẹ, đau họng, sổ mũi, mệt mỏi như cảm lạnh.
- Tuần thứ nhất đến thứ hai: ho nổi bật, có đờm, ho nhiều về đêm hoặc khi thay đổi nhiệt độ.
- Tuần thứ ba: ho giảm dần, đôi khi còn ho khan lẻ tẻ do đường thở chưa hồi phục.
Người hút thuốc, người có bệnh hen hoặc bệnh phổi mạn tính có thể ho lâu hơn và dễ có đợt nặng. Nếu ho kéo dài quá ba tuần, cần đi khám để tìm nguyên nhân khác.
Vì sao viêm phế quản cấp thường không cần kháng sinh?
Vì phần lớn do virus, kháng sinh không tiêu diệt được tác nhân gây bệnh. Tổng quan Cochrane của Smith và cộng sự (2017) trên 17 thử nghiệm với hơn 5.000 người cho thấy kháng sinh chỉ rút ngắn thời gian ho khoảng nửa ngày, trong khi làm tăng tác dụng không mong muốn như buồn nôn, tiêu chảy.
Dùng kháng sinh khi không cần còn góp phần làm vi khuẩn kháng thuốc, khiến lần sau khi thật sự nhiễm khuẩn, thuốc kém tác dụng. Đây là vấn đề sức khỏe cộng đồng lớn, được phân tích kỹ trong bài kháng kháng sinh: vì sao vi khuẩn nhờn thuốc và cách phòng.
Bác sĩ có thể cân nhắc kháng sinh khi nghi viêm phổi, ho gà, người cao tuổi có nhiều bệnh nền, người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính có đợt cấp với đờm mủ tăng, hoặc khi khám thấy dấu hiệu nhiễm khuẩn rõ. Quyết định này cần thăm khám trực tiếp, không nên tự mua thuốc.

Chăm sóc tại nhà thế nào cho dễ chịu hơn?
Chăm sóc tại nhà nhằm giảm triệu chứng trong lúc cơ thể tự hồi phục: nghỉ ngơi, uống đủ nước ấm, giữ ấm cổ ngực, tránh khói thuốc và không khí lạnh. Có thể dùng mật ong cho người từ một tuổi trở lên, thuốc hạ sốt giảm đau khi cần theo đúng liều trên nhãn.
- Uống đủ nước, ưu tiên nước ấm, canh, cháo loãng để đờm loãng, dễ khạc.
- Mật ong: tổng quan của Abuelgasim (2021) cho thấy mật ong giúp giảm tần suất và mức độ ho trong nhiễm khuẩn hô hấp trên. Không cho trẻ dưới một tuổi dùng mật ong.
- Súc họng nước muối ấm, rửa mũi khi nghẹt mũi kèm theo, giúp đường thở thông thoáng hơn.
- Giữ ấm cổ, ngực khi ra ngoài, đeo khẩu trang khi trời lạnh hoặc nhiều bụi.
- Không hút thuốc, tránh khói thuốc thụ động, khói bếp than.
Thuốc hạ sốt giảm đau như paracetamol có thể dùng khi sốt, đau mình mẩy, cần đúng liều và không dùng chung nhiều sản phẩm có cùng hoạt chất. Xem thêm bài paracetamol: liều dùng an toàn và dấu hiệu quá liều cần biết. Khi nghẹt mũi kèm theo, rửa mũi bằng dung dịch muối như muối rửa mũi xoang PlasmaKare Nasal Clean giúp làm sạch dịch mũi.
Thuốc ho, thuốc long đờm bán sẵn có bằng chứng hạn chế, nên hỏi dược sĩ trước khi dùng, nhất là người có bệnh nền hoặc đang dùng nhiều thuốc.

Phân biệt viêm phế quản cấp với viêm phổi, hen, ho gà thế nào?
Viêm phế quản cấp thường không gây khó thở rõ, không sốt cao kéo dài, nhịp thở bình thường. Viêm phổi hay có sốt cao, thở nhanh, khó thở, đau ngực. Hen có khò khè, nặng ngực tái diễn. Ho gà gây những cơn ho rũ rượi liên tiếp, có tiếng rít khi hít vào, ho đến nôn.
| Bệnh | Dấu hiệu gợi ý | Cần làm |
|---|---|---|
| Viêm phế quản cấp | Ho có hoặc không đờm, sốt nhẹ vài ngày đầu, thở bình thường | Chăm sóc tại nhà, theo dõi |
| Viêm phổi | Sốt cao, thở nhanh, khó thở, đau ngực, mệt lả | Đi khám ngay, có thể cần chụp phổi |
| Hen, đợt cấp bệnh phổi mạn | Khò khè, nặng ngực, khó thở tăng dần | Dùng thuốc theo kế hoạch của bác sĩ, đi khám nếu không đỡ |
| Ho gà | Ho cơn kéo dài trên hai tuần, rít khi hít vào, ho đến nôn | Đi khám, xét nghiệm; phòng lây cho trẻ nhỏ |
Người cao tuổi bị viêm phổi có thể không sốt, chỉ mệt, lú lẫn, ăn kém; xem thêm bài viêm phổi ở người cao tuổi: dấu hiệu dễ bị bỏ sót.
Khi nào nên đi khám?
Khi nào nên đi khám: đến cơ sở y tế nếu khó thở, thở nhanh, đau ngực, sốt trên 38,5 °C quá ba ngày, ho ra máu, môi tím, lơ mơ. Nên đi khám nếu ho quá ba tuần, ho thành cơn rũ rượi, hoặc là người cao tuổi, có bệnh tim phổi, đái tháo đường, đang mang thai.
- Gọi cấp cứu 115 khi khó thở nặng, nói không thành câu, tím tái, đau ngực dữ dội.
- Người đang dùng thuốc hít cho hen hoặc bệnh phổi mạn tính mà phải dùng thuốc cắt cơn nhiều hơn thường lệ cần liên hệ bác sĩ.
- Ho kéo dài ở người hút thuốc lâu năm, sụt cân, khàn tiếng kéo dài cần khám để loại trừ bệnh lý khác.

Câu hỏi thường gặp
Ho có đờm xanh có phải uống kháng sinh không?
Không nhất thiết. Đờm xanh, vàng gặp cả khi nhiễm virus. Kháng sinh chỉ dùng khi bác sĩ khám và nghi nhiễm khuẩn như viêm phổi, ho gà.
Viêm phế quản cấp có lây không?
Có. Virus gây bệnh lây qua giọt bắn khi ho, hắt hơi và qua tay. Rửa tay, che miệng khi ho, đeo khẩu trang giúp hạn chế lây cho người khác.
Có nên tiêm vắc xin để phòng viêm phế quản không?
Tiêm vắc xin cúm hằng năm, vắc xin phế cầu cho người có chỉ định và vắc xin ho gà giúp giảm nguy cơ các bệnh hô hấp và biến chứng. Hãy hỏi cơ sở tiêm chủng về lịch phù hợp.
Viêm phế quản cấp có chuyển thành mạn tính không?
Thường không. Viêm phế quản mạn tính liên quan chủ yếu đến hút thuốc và khói bụi kéo dài nhiều năm, không phải do một đợt viêm cấp.
Tài liệu tham khảo
- Kinkade S, Long NA. Acute bronchitis. Am Fam Physician. 2016. PMID: 27929206.
- Smith SM, et al. Antibiotics for acute bronchitis. Cochrane Database Syst Rev. 2017. PMID: 28626858.
- Ebell MH, et al. How long does a cough last? Comparing patients’ expectations with data from a systematic review of the literature. Ann Fam Med. 2013. PMID: 23319500.
- Abuelgasim H, et al. Effectiveness of honey for symptomatic relief in upper respiratory tract infections: a systematic review and meta-analysis. BMJ Evid Based Med. 2021. PMID: 32817011.
Đọc tiếp
- Viêm xoang cấp sau cảm lạnh: khi nào cần dùng kháng sinh?
- Viêm phổi ở người cao tuổi: dấu hiệu dễ bị bỏ sót
- Hen phế quản khi trời lạnh: giữ cơn hen trong tầm kiểm soát
Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sỹ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn của thầy thuốc. Không tự ý dùng thuốc kê đơn; hãy hỏi bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc hay sản phẩm nào, nhất là với trẻ em, phụ nữ có thai, cho con bú và người có bệnh nền.
Tác giả: Ths.Ds. Nguyễn Bá Nghĩa · Cập nhật: 20/11/2026


