Mất khứu giác sau cảm cúm xảy ra khi virus làm tổn thương vùng niêm mạc khứu giác trong mũi, nên hết nghẹt mũi vẫn không ngửi được mùi. Phần lớn hồi phục dần trong vài tháng, có khi lâu hơn. Tập ngửi đều đặn có bằng chứng hỗ trợ; mất mùi trên hai tuần nên khám tai mũi họng.
Mục lục
Tóm tắt nhanh
- Virus có thể làm tổn thương niêm mạc khứu giác, nên hết nghẹt mũi vẫn mất mùi.
- Khoảng 46% người mất hoàn toàn và 35% người giảm khứu giác sau nhiễm trùng cải thiện rõ (Cavazzana 2018).
- Tập ngửi 4 mùi, 2 lần mỗi ngày, ít nhất 12 tuần có bằng chứng hỗ trợ (Hummel 2009; Sorokowska 2017).
- Lắp báo khói, báo gas; mất mùi trên 2 tuần, đột ngột hoặc kèm chảy máu mũi cần khám tai mũi họng.
Sau đợt cảm cúm cuối mùa thu, nhiều người phát hiện cà phê buổi sáng nhạt thếch, không còn ngửi thấy mùi nước hoa, mùi thức ăn. Có người lo lắng vì không biết bao giờ mới hết. Bài viết giải thích vì sao virus làm mất khứu giác, khả năng hồi phục, cách tập ngửi theo các nghiên cứu và những điều cần làm để giữ an toàn trong thời gian này.

Vì sao bị cảm cúm có thể làm mất khứu giác?
Có hai cơ chế. Khi đang cảm, niêm mạc mũi sưng và nhiều dịch làm mùi không đến được vùng khứu giác, gọi là mất mùi do tắc nghẽn, thường hết khi hết nghẹt. Ngoài ra, một số virus làm tổn thương tế bào thần kinh khứu giác hoặc tế bào nâng đỡ, gây mất mùi kéo dài hơn.
Vùng niêm mạc khứu giác nằm ở trần hốc mũi, chứa các tế bào thần kinh có khả năng tái tạo. Khi bị virus tổn thương, các tế bào này cần thời gian để mọc lại và kết nối với não, nên khứu giác thường trở lại từ từ, có khi chập chờn trong nhiều tháng.
Theo tài liệu đồng thuận về rối loạn khứu giác của Hummel và cộng sự (2017), nhiễm virus đường hô hấp trên là một trong các nguyên nhân thường gặp của mất khứu giác, bên cạnh viêm mũi xoang, chấn thương đầu và bệnh thần kinh.

Mất khứu giác sau cảm cúm có hồi phục không?
Đa số có hồi phục, nhưng tốc độ khác nhau. Nghiên cứu hồi cứu của Cavazzana (2018) trên 791 người mất khứu giác sau nhiễm trùng cho thấy khoảng 46% người mất hoàn toàn và 35% người giảm khứu giác có cải thiện rõ về lâm sàng, và sự hồi phục vẫn có thể xảy ra sau nhiều năm.
Cũng trong nghiên cứu này, tuổi và điểm thử khứu giác ở lần khám đầu là hai yếu tố dự báo mức cải thiện. Người trẻ hơn và còn giữ được một phần khứu giác thường hồi phục tốt hơn. Vì vậy, không nên vội kết luận mất mùi là vĩnh viễn chỉ sau vài tuần.
| Tình huống | Đặc điểm | Gợi ý |
|---|---|---|
| Mất mùi khi đang nghẹt mũi | Hết khi thông mũi, vài ngày | Chăm sóc cảm lạnh thông thường |
| Hết nghẹt nhưng vẫn mất mùi | Kéo dài trên 2 tuần | Đi khám tai mũi họng, bắt đầu tập ngửi |
| Ngửi mùi bị méo, mùi lạ khó chịu | Thường gặp khi đang hồi phục | Tiếp tục tập ngửi, báo bác sĩ |

Tập ngửi là gì và làm thế nào?
Tập ngửi là chủ động ngửi vài mùi mạnh, quen thuộc, mỗi ngày hai lần trong ít nhất 12 tuần để kích thích khứu giác tái tạo. Trong nghiên cứu của Hummel (2009), người bệnh ngửi bốn mùi: hoa hồng, khuynh diệp, chanh và đinh hương; nhóm tập cải thiện khứu giác, nhóm không tập gần như không đổi.
- Chuẩn bị bốn lọ nhỏ có nắp, mỗi lọ một mùi rõ rệt như tinh dầu hoa hồng, khuynh diệp, chanh, đinh hương hoặc vỏ cam, cà phê, quế.
- Ngửi từng lọ khoảng 10 đến 20 giây, hít nhẹ, tập trung nhớ lại mùi đó trông như thế nào.
- Nghỉ khoảng 10 giây rồi chuyển sang lọ tiếp theo.
- Tập buổi sáng và buổi tối, mỗi lần vài phút, kéo dài ít nhất 3 tháng.
- Ghi lại cảm nhận mỗi tuần để theo dõi tiến triển.
Không nhỏ tinh dầu trực tiếp vào mũi hay bôi lên da quanh mũi, chỉ ngửi từ miệng lọ cách mũi vài centimet. Người có hen, dị ứng nên chọn mùi nhẹ, dừng tập nếu thấy khó thở, ho.
Bằng chứng về tập ngửi mạnh đến đâu?
Phân tích gộp của Sorokowska và cộng sự (2017) trên 13 nghiên cứu cho thấy tập ngửi cải thiện có ý nghĩa cả khả năng nhận diện, phân biệt mùi và ngưỡng ngửi, với tác dụng lớn ở nhận diện và phân biệt. Tập lâu hơn liên quan đến mức cải thiện tốt hơn ở một số chỉ số.
Tài liệu đồng thuận năm 2017 và bản cập nhật năm 2023 của Whitcroft và cộng sự đều xem tập ngửi là biện pháp nên áp dụng cho mất khứu giác do nhiều nguyên nhân, trong đó có sau nhiễm virus. Ưu điểm là rẻ, dễ làm tại nhà và ít rủi ro.
Tuy vậy, tập ngửi không phải lúc nào cũng mang lại kết quả rõ, và các nghiên cứu còn khác nhau về cách tập. Thuốc xịt, thuốc uống cho mất khứu giác chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định, không tự mua corticoid uống.

Khi đang cảm cúm, chăm sóc mũi thế nào?
Khi đang cảm, giữ mũi thông thoáng giúp dễ thở, giảm mất mùi do tắc nghẽn: rửa mũi bằng dung dịch muối sinh lý, uống đủ nước, nghỉ ngơi. Tổng quan Cochrane của King (2015) cho thấy rửa mũi bằng nước muối có thể giảm triệu chứng nhiễm trùng hô hấp trên, dù bằng chứng còn hạn chế.
- Rửa mũi bằng dung dịch muối đóng gói sẵn, ví dụ muối rửa mũi xoang PlasmaKare Nasal Clean của Innocare, theo đúng hướng dẫn trên nhãn để làm sạch dịch mũi.
- Không dùng thuốc xịt co mạch quá 3 đến 5 ngày vì dễ gây nghẹt mũi trở lại.
- Không hút thuốc, tránh khói bếp than, khói nhang vì gây kích ứng niêm mạc mũi.
- Đau nhức vùng mặt, chảy mũi đặc kéo dài sau cảm có thể là viêm xoang, xem bài viêm xoang cấp sau cảm lạnh: khi nào cần dùng kháng sinh?.
Mất khứu giác cần lưu ý gì để giữ an toàn?
Không ngửi được mùi khiến người bệnh khó phát hiện khói cháy, rò rỉ khí gas, thức ăn ôi thiu. Nên lắp thiết bị báo khói, báo gas, kiểm tra hạn dùng thực phẩm, ghi ngày mở hộp, và nhờ người thân kiểm tra mùi khi cần. Mất mùi cũng làm ăn mất ngon, dễ nêm quá mặn.
- Bếp gas: khóa van sau khi nấu, lắp thiết bị báo rò rỉ gas.
- Sưởi ấm: khí CO vốn không mùi nên dù khứu giác bình thường cũng không phát hiện được; xem bài ngộ độc khí CO khi sưởi ấm mùa đông: nhận biết và xử trí.
- Ăn uống: dùng thêm chanh, gừng, rau thơm, độ cay vừa phải để tăng hương vị, hạn chế muối, đường.
- Vệ sinh cá nhân: tắm, giặt đồ đều đặn vì có thể không tự nhận ra mùi cơ thể.
Mất mùi kéo dài có thể làm buồn chán, lo âu. Chia sẻ với người thân và bác sĩ khi thấy tâm trạng đi xuống.

Khi nào nên đi khám?
Khi nào nên đi khám: nên khám tai mũi họng nếu hết nghẹt mũi mà vẫn mất mùi trên 2 tuần, mất mùi đột ngột không kèm cảm cúm, kèm chảy máu mũi, chảy mũi một bên, đau đầu nhiều, hoặc sau chấn thương đầu. Bác sĩ sẽ khám, nội soi mũi để tìm nguyên nhân.
- Theo khuyến cáo của Hummel (2017), người nghi rối loạn khứu giác nên được khám đầu cổ, nội soi mũi và làm test khứu giác chuẩn hóa.
- Mất mùi kèm run tay, chậm chạp, giảm trí nhớ ở người lớn tuổi cần được khám thần kinh.
Câu hỏi thường gặp
Mất khứu giác có phải luôn do COVID-19 không?
Không. Nhiều virus cảm lạnh, cúm khác cũng có thể gây mất khứu giác. Nếu đang có triệu chứng hô hấp, có thể làm test theo hướng dẫn y tế tại thời điểm đó.
Mất vị giác đi kèm có đáng lo không?
Phần lớn cảm giác “mất vị” thực chất là mất mùi, vì hương vị thức ăn phụ thuộc nhiều vào khứu giác. Mất cả vị mặn, ngọt, chua, đắng thì nên báo bác sĩ.
Tập ngửi bao lâu thì thấy kết quả?
Thường cần ít nhất 12 tuần; nhiều người phải tập vài tháng mới cảm nhận rõ. Kiên trì hai lần mỗi ngày quan trọng hơn chọn loại mùi.
Có nên tự dùng thuốc xịt mũi corticoid?
Không nên tự dùng kéo dài. Bác sĩ sẽ cân nhắc khi có viêm mũi xoang hoặc dị ứng đi kèm.
Tài liệu tham khảo
- Hummel T, et al. Position paper on olfactory dysfunction. Rhinol Suppl. 2017. PMID: 29528615.
- Whitcroft KL, et al. Position paper on olfactory dysfunction: 2023. Rhinology. 2023. PMID: 37454287.
- Cavazzana A, et al. Postinfectious olfactory loss: a retrospective study on 791 patients. Laryngoscope. 2018. PMID: 28556265.
- Hummel T, et al. Effects of olfactory training in patients with olfactory loss. Laryngoscope. 2009. PMID: 19235739.
- Sorokowska A, et al. Effects of olfactory training: a meta-analysis. Rhinology. 2017. PMID: 28040824.
- King D, et al. Saline nasal irrigation for acute upper respiratory tract infections. Cochrane Database Syst Rev. 2015. PMID: 25892369.
Đọc tiếp
- Viêm xoang cấp sau cảm lạnh: khi nào cần dùng kháng sinh?
- Ngộ độc khí CO khi sưởi ấm mùa đông: nhận biết và xử trí
- Bị cảm khi đang uống thuốc bệnh nền: nên làm gì, tránh gì?
Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sỹ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn của thầy thuốc. Không tự ý dùng thuốc kê đơn; hãy hỏi bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc hay sản phẩm nào, nhất là với trẻ em, phụ nữ có thai, cho con bú và người có bệnh nền.
Tác giả: Ths.Ds. Nguyễn Bá Nghĩa · Cập nhật: 21/11/2026


