Viêm thanh quản cấp ở trẻ: ho ông ổng về đêm, khi nào đi viện

Viêm thanh quản cấp ở trẻ (croup) là bệnh do virus làm sưng vùng thanh quản và khí quản, gây ho ông ổng như tiếng chó sủa, khàn tiếng và thở rít, hay nặng hơn về đêm. Đa số trẻ đỡ sau vài ngày, nhưng thở rít khi nằm yên, rút lõm ngực là dấu hiệu cần đi viện.

Nhiều cha mẹ kể lại cùng một cảnh: con chỉ sổ mũi nhẹ ban ngày, nửa đêm bỗng ho từng tràng nghe “ông ổng”, giọng khàn đặc, thở hít vào có tiếng rít. Cảnh đó dễ khiến cả nhà hoảng hốt. Bài viết này tổng hợp hướng dẫn của NHS (Anh), các tổng quan của Cochrane và nghiên cứu đã công bố, giúp cha mẹ hiểu bệnh, biết việc nên làm tại nhà và nhận ra lúc cần đưa con đi viện.

Viêm thanh quản cấp ở trẻ là bệnh gì?

Đây là tình trạng viêm cấp tính vùng thanh quản, khí quản và đôi khi cả phế quản, y văn quốc tế gọi là croup hay viêm thanh khí phế quản. Nguyên nhân thường gặp nhất là virus á cúm (parainfluenza), ngoài ra còn virus cúm, RSV, adenovirus và một số virus hô hấp khác.

Bệnh gặp nhiều nhất ở trẻ từ 6 tháng đến 3 tuổi, ít gặp hơn ở trẻ lớn và hiếm ở người lớn. Theo tổng quan của Bjornson và Johnson trên tạp chí CMAJ (2013), croup là một trong những lý do phổ biến khiến trẻ nhỏ phải đi cấp cứu vào ban đêm, nhất là vào mùa thu và đầu đông.

Bệnh lây giống cảm lạnh: qua giọt bắn khi ho, hắt hơi và qua bàn tay chạm vào đồ vật dính dịch mũi họng. Điều đáng lưu ý là người lớn nhiễm cùng loại virus chỉ bị cảm nhẹ, trong khi trẻ nhỏ lại có triệu chứng ở thanh quản rõ hơn nhiều.

Vì sao trẻ ho ông ổng và thở rít về đêm?

Vì đường thở ở vùng dưới dây thanh của trẻ nhỏ rất hẹp. Khi virus gây viêm và phù nề niêm mạc, lòng ống bị thu hẹp thêm, luồng khí đi qua tạo ra tiếng ho ông ổng, tiếng rít khi hít vào và giọng khàn. Triệu chứng thường nặng hơn vào ban đêm và khi trẻ khóc.

Vùng hẹp nhất của đường thở ở trẻ nhỏ nằm ngay dưới thanh môn, được bao quanh bởi một vòng sụn kín. Chỉ cần lớp niêm mạc sưng thêm khoảng 1 mm, đường kính lòng ống đã giảm đáng kể, sức cản luồng khí tăng mạnh. Đó là lý do một bệnh do virus vốn “nhẹ” ở người lớn lại khiến trẻ thở rít nghe rất đáng sợ.

Khi trẻ khóc, hoảng sợ hoặc bị ép nằm, nhịp thở nhanh và mạnh hơn làm tiếng rít to hơn. Vì vậy, giữ cho trẻ bình tĩnh là một phần quan trọng của chăm sóc, không chỉ là chuyện dỗ dành.

Nhận biết croup thế nào qua từng giai đoạn?

Croup thường bắt đầu như một đợt cảm lạnh với sổ mũi, sốt nhẹ trong một hai ngày, sau đó xuất hiện ho ông ổng, khàn tiếng và có thể thở rít khi hít vào. NHS cho biết phần lớn trẻ đỡ trong khoảng 48 giờ, một số trẻ còn ho đến một tuần.

Cha mẹ có thể hình dung diễn tiến điển hình như sau:

• Ngày 1–2: sổ mũi, đau họng nhẹ, có thể sốt.
• Ngày 2–3: ho ông ổng xuất hiện, thường bùng lên đột ngột vào ban đêm; khàn tiếng; có thể thở rít khi khóc hoặc gắng sức.
• Ngày 3–7: ho thưa dần, tiếng rít mất trước, giọng khàn hồi phục sau cùng.

Bác sĩ thường đánh giá mức độ dựa vào tiếng rít khi trẻ nằm yên, mức rút lõm lồng ngực, màu da, mức tỉnh táo và lượng không khí vào phổi. Thang điểm Westley là một công cụ hay dùng trong nghiên cứu và bệnh viện. Phần lớn trẻ thuộc mức nhẹ: ho ông ổng nhưng không thở rít khi nằm yên, không rút lõm ngực.

Có cần dùng thuốc khi trẻ bị croup không?

Với trẻ bệnh nhẹ, chăm sóc tại nhà thường là đủ. Thuốc có bằng chứng rõ nhất là corticoid, thường là một liều dexamethasone uống do bác sĩ chỉ định sau khi khám. Kháng sinh không có tác dụng vì nguyên nhân là virus, còn siro ho không giúp giảm sưng thanh quản.

Tổng quan Cochrane của Gates và cộng sự (2018) gộp 43 thử nghiệm với hơn 4.500 trẻ cho thấy corticoid giúp giảm triệu chứng sau khoảng 2 giờ, giảm số lần phải quay lại khám hoặc nhập viện và rút ngắn thời gian nằm viện. Ngay cả với croup nhẹ, thử nghiệm của Bjornson và cộng sự trên NEJM (2004) ghi nhận một liều dexamethasone uống làm giảm tỷ lệ trẻ phải quay lại cơ sở y tế, từ khoảng 15% xuống khoảng 7%.

Ở bệnh viện, với trẻ mức trung bình hoặc nặng, bác sĩ có thể cho khí dung adrenaline để giảm phù nề nhanh, kèm theo dõi vài giờ vì tác dụng chỉ kéo dài ngắn. Đây là thuốc dùng tại cơ sở y tế, không dùng ở nhà.

Một số điều cha mẹ nên biết khi đi mua thuốc:

• Corticoid là thuốc kê đơn, liều tính theo cân nặng. Không tự mua về cho trẻ uống, không dùng lại đơn cũ của anh chị.
• Không tự ý cho trẻ dùng thuốc ho, thuốc long đờm hay thuốc an thần. Thuốc an thần có thể che lấp dấu hiệu suy hô hấp.
• Paracetamol hoặc ibuprofen chỉ để hạ sốt, giảm đau họng, dùng đúng liều theo cân nặng và tuổi.

Muốn chuẩn bị sẵn một tủ thuốc hợp lý cho mùa lạnh, cha mẹ có thể xem bài Tủ thuốc gia đình mùa lạnh: cần có gì, dùng thế nào.

Chăm sóc trẻ bị croup tại nhà thế nào?

Việc quan trọng nhất là giữ trẻ bình tĩnh, cho trẻ ngồi hoặc được bế ở tư thế thẳng, uống đủ nước và được theo dõi sát, nhất là trong hai đêm đầu. NHS khuyên không cho trẻ hít hơi nước nóng vì không có lợi rõ ràng mà dễ gây bỏng.

• Dỗ dành, giữ trẻ yên: ôm con, kể chuyện, cho xem sách. Khóc nhiều làm tiếng rít nặng thêm.
• Tư thế: cho trẻ ngồi trong lòng cha mẹ, không ép nằm khi trẻ đang thở rít.
• Đủ nước: cho uống từng ngụm nhỏ, trẻ bú mẹ thì tăng số cữ bú.
• Hạ sốt khi cần: theo liều phù hợp cân nặng.
• Ngủ gần con: để nghe được tiếng thở trong đêm.
• Không hút thuốc trong nhà: khói thuốc kích thích đường thở đang viêm.

Nếu trẻ nghẹt mũi kèm theo, có thể nhỏ nước muối sinh lý giúp con dễ thở và dễ bú hơn, tham khảo hướng dẫn rửa mũi cho trẻ dưới 1 tuổi an toàn.

Xông hơi nước nóng hay ra gió lạnh có giúp không?

Bằng chứng hiện có cho thấy không. Tổng quan của Moore và Little (2007) gộp các thử nghiệm ở phòng cấp cứu và không thấy hít không khí ẩm cải thiện điểm triệu chứng croup một cách có ý nghĩa. Trong khi đó, nồi nước sôi và vòi hoa sen nóng là nguồn gây bỏng thật sự cho trẻ nhỏ.

Ở nhiều gia đình Việt, “xông” là phản xạ quen thuộc khi trẻ ho. Với croup, điều có ích hơn là để phòng thoáng, nhiệt độ dễ chịu, không khói than, không khói nhang. Nhiều cha mẹ thấy con đỡ khi bế ra chỗ thoáng mát vào ban đêm; trải nghiệm này phổ biến nhưng chưa được chứng minh qua thử nghiệm, nên không thay cho việc theo dõi dấu hiệu nặng.

Các mẹo như đắp gừng, chanh mật ong cho trẻ dưới 1 tuổi, hay cạo gió không làm giảm sưng thanh quản. Mật ong còn không được dùng cho trẻ dưới 12 tháng vì nguy cơ ngộ độc botulinum.

Những bệnh nào dễ nhầm với croup?

Không phải trẻ nào thở rít cũng là croup. Bác sĩ cần phân biệt với dị vật đường thở, viêm nắp thanh quản, viêm khí quản do vi khuẩn, bạch hầu thanh quản và phản ứng dị ứng nặng. Một số bệnh này nguy hiểm hơn nhiều và cần xử trí cấp cứu ngay.

Bệnh	Gợi ý khác với croup
Dị vật đường thở	Khởi phát đột ngột khi đang ăn, chơi; không có cảm lạnh trước đó
Viêm nắp thanh quản	Sốt cao, trẻ lừ đừ, chảy nước dãi, khó nuốt, ít ho ông ổng; hiếm hơn nhờ vắc xin Hib
Viêm khí quản do vi khuẩn	Trẻ “giống croup” nhưng sốt cao, trông nhiễm độc, không đỡ khi điều trị croup
Bạch hầu thanh quản	Trẻ chưa tiêm đủ vắc xin; họng có màng giả trắng xám; cần cách ly và điều trị đặc hiệu
Phản ứng dị ứng nặng	Sưng môi, nổi mề đay, khởi phát sau ăn hoặc dùng thuốc

Tại Việt Nam, bạch hầu vẫn còn ghi nhận ở một số địa phương có tỷ lệ tiêm chủng thấp. Vì vậy, cha mẹ nên mang theo sổ tiêm chủng khi đưa trẻ đi khám vì khàn tiếng, thở rít. Với trẻ ho kéo dài trên 3–4 tuần sau croup, có thể tham khảo bài Ho kéo dài ở trẻ: khi nào không còn là cảm lạnh.

Khi nào nên đi khám hoặc gọi cấp cứu?

Hãy đưa trẻ đi khám trong ngày nếu trẻ ho ông ổng kèm thở rít, dù chỉ khi khóc, hoặc triệu chứng không đỡ sau 48 giờ. Gọi 115 hoặc đến bệnh viện ngay nếu trẻ thở rít cả khi nằm yên, rút lõm ngực, tím tái, chảy nước dãi, li bì hay mệt lả.

Các dấu hiệu cần cấp cứu ngay:

• Thở rít khi trẻ ngồi yên, không khóc.
• Rút lõm vùng dưới sườn, hõm ức hoặc hõm trên xương đòn khi hít vào.
• Môi, lưỡi tím hoặc da xám tái.
• Chảy nước dãi, không nuốt được, ngồi chồm về trước để thở.
• Li bì, khó đánh thức, hoặc trẻ quá mệt đến mức tiếng rít nhỏ dần: đây có thể là dấu hiệu kiệt sức, không phải đỡ bệnh.

Cũng nên khám sớm khi trẻ dưới 6 tháng tuổi, trẻ từng bị hẹp đường thở, sinh non hay có bệnh tim phổi, trẻ chưa tiêm đủ vắc xin, hoặc croup tái phát nhiều lần trong năm.

Phòng croup cho trẻ trong mùa lạnh bằng cách nào?

Không có vắc xin riêng cho croup vì nhiều virus khác nhau gây bệnh. Cách phòng hiệu quả là giảm lây nhiễm virus hô hấp trong nhà, tiêm chủng đầy đủ theo lịch, đặc biệt vắc xin cúm, Hib và bạch hầu, và giữ môi trường không khói thuốc cho trẻ.

• Rửa tay bằng xà phòng trước khi bế, cho trẻ ăn; nhắc anh chị lớn rửa tay khi đi học về.
• Người lớn đang ho, sổ mũi nên đeo khẩu trang khi chăm em bé.
• Lau đồ chơi, tay nắm cửa thường xuyên trong mùa dịch.
• Tiêm vắc xin cúm hằng năm cho trẻ từ 6 tháng tuổi theo tư vấn của bác sĩ.
• Không đun bếp than, đốt nhang trong phòng kín có trẻ nhỏ.

Những thói quen giúp mũi họng của trẻ khỏe hơn trong mùa lạnh được tổng hợp trong bài cách tăng đề kháng mũi họng cho bé.

Câu hỏi thường gặp

Croup có lây không?

Có. Virus gây croup lây qua giọt bắn và bàn tay như cảm lạnh. Trẻ thường lây mạnh nhất trong vài ngày đầu khi còn sổ mũi, sốt. Nên cho trẻ nghỉ ở nhà đến khi hết sốt và khỏe lại.

Trẻ bị croup một lần có bị lại không?

Có thể. Một số trẻ bị croup nhiều lần, thường giảm dần khi lớn vì đường thở rộng hơn. Nếu trẻ bị lặp lại nhiều lần, ngoài mùa virus hoặc trên 3 tuổi vẫn tái phát thường xuyên, bác sĩ có thể cần tìm nguyên nhân khác như hẹp đường thở, trào ngược hay hen.

Dexamethasone một liều có hại cho trẻ không?

Ở liều đơn dùng cho croup, các nghiên cứu ghi nhận thuốc thường được dung nạp tốt. Tuy vậy, đây là thuốc kê đơn, liều tính theo cân nặng và cần bác sĩ khám để chắc chắn đúng chẩn đoán trước khi dùng.

Có nên cho trẻ uống kháng sinh khi ho ông ổng?

Thường là không, vì croup do virus. Kháng sinh chỉ được cân nhắc khi bác sĩ nghi có bội nhiễm vi khuẩn, chẳng hạn viêm khí quản do vi khuẩn hay viêm tai giữa kèm theo.

Tài liệu tham khảo

1. NHS. Croup. nhs.uk (truy cập 03/11/2026).
2. Bjornson CL, Johnson DW. Croup in children. CMAJ. 2013;185(15):1317–1323. PMID: 23939212.
3. Gates A, Gates M, Vandermeer B, et al. Glucocorticoids for croup in children. Cochrane Database Syst Rev. 2018;8:CD001955. PMID: 30133690.
4. Bjornson CL, Klassen TP, Williamson J, et al. A randomized trial of a single dose of oral dexamethasone for mild croup. N Engl J Med. 2004;351(13):1306–1313. PMID: 15385657.
5. Moore M, Little P. Humidified air inhalation for treating croup: a systematic review and meta-analysis. Fam Pract. 2007;24(4):295–301. PMID: 17602176.
6. Bjornson CL, Johnson DW. Croup. Lancet. 2008;371(9609):329–339. PMID: 18295000.

Đọc tiếp

• Trẻ bị hắt hơi sổ mũi uống thuốc gì an toàn và hiệu quả nhanh?
• Ho kéo dài ở trẻ: khi nào không còn là cảm lạnh
• Tủ thuốc gia đình mùa lạnh: cần có gì, dùng thế nào
• Nguyên nhân trời lạnh bị nghẹt mũi và cách trị nhanh khỏi

Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sỹ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.

Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn của thầy thuốc. Không tự ý dùng thuốc kê đơn; hãy hỏi bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc hay sản phẩm nào, nhất là với trẻ em, phụ nữ có thai, cho con bú và người có bệnh nền.

Tác giả: Ths.Ds. Nguyễn Bá Nghĩa · Cập nhật: 06/11/2026